Lekcja 2

1. Rzeczowniki mocne rdzenia "a" w rodzaju nijakim

2. Czas przeszły

1. Rzeczowniki mocne rdzenia "a" w rodzaju nijakim

W innych wyrazach w rodzaju nijakim formy mianownika i biernika  są również identyczne. Jest to reguła, która obowiązuje w całym języku gockim zarówno dla rzeczowników, jak i zaimków oraz przymiotników wszystkich typów (podobnie jest w większości języków indoeuropejskich, w których zachowały się formy biernika i rodz. nijakiego).

Podsumowując, au przed r, h albo hw ma tendencję do bycia wymawianym jak krótkie /o/: daur, haurn, kaurn, maurþr, waurd; gdy au znajduje się w innej pozycji (z wyjątkiem greckich pożyczek) jest ono sługie, albo wymawiane jak dyftong i zwykle występuje tam, gdzie jest ang. /ea/: haubiþ 'głowa; head', laufs 'liść; leaf'.

Przedimek rodzaju nijakiego:

2. Czas przeszły

Czas przeszły czasowników mocnych tworzymy przez zmianę samogłoski rdzenia zgodnie z regułami tzw. ablautu (mutacji samogłoskowych). Na przykład czasownik mocny Klasy I dreiban 'ciągnąć':

Wzór ten obowiązuje dla wszystkich czasowników Klasy I, które poznaliśmy na ostatniej lekcji:

Dla Klasy II wzór jest następujący: iu : au : u

Dla Klasy III wzór jest następujący i : a : u

Por. angielski wzorzec odmiany w drink : drank : drunk, begin : began : begun.

Wszystkie trzy wymienione wzorce ablautu mają jedną wspólną leżącą u ich podstaw strukturę: i : a : zero. W Klasie I mamy ten wzór z następującym po nim /-i/:

ii (long /í/, zapisywane ei)

ai

(zero+)i

W Klasie II mamy ten wzór z następującym po nim /-u/:

iu

au

(zero+)u

W Klasie III mamy ten wzór z następującą po nim spółgłoską:

in an (u)n
il al (u)l
air ar (au)r

i staje się ai przed następującym r, jak w wairpan 'rzucać' w trzeciej kolumnie. Spółgłoska ulega wokalizacji z pomocą poprzedzającego ją u, które staje się au przed r, jak w waurpun 'rzucali'.

Pozostałe cztery Klasy są, niestety, dużo mniej jasne!

Klasa IV: i : a : e

brikan 'łamać' brak 'łamał brekun 'łamali'
qiman 'przybywać' qam 'przybywał' qemun 'przybywali'
bairan 'nieść' bar 'niósł' berun 'nieśli'  
trudan* 'stąpać' traþ 'stąpał' tredun 'stąpali'
*mamy tu wyjątek

Klasa V: i : a : e, tak jak Klasa IV (jedyna różnica jest w formie imiesłowu biernego)

diwan 'umierać' daw 'umierał' dewun 'umierali'
giban 'dawać' gaf 'dawał' gebun 'dawali'
sitan 'siedzieć' sat 'siedział' setun 'siedzieli'
saihwan 'widzieć' sahw 'widział' sehwun 'widzieli'
itan* 'jeść' et 'jadł' etun 'jedli'
*wyjątek

Angielskie czasowniki odpowiadające tym klasom mają zazwyczaj /a/ w czasie przeszłym, np. gave, sat, saw, came, ale English verbs corresponding to þese classes usually have a in þe past tense, e.g. gave, sat, saw, came, jednak czasem pojawia się tam /o/: broke (w archaicznym angielskim brake), bore (arch. ang. bare).

Klasa VI: a : o : o

faran 'iść' for 'szedł' forun 'szli'
wakan 'budzić' wok 'budził' wokun 'budzili'
standan* 'stać' stoþ 'stał' stoþun stali
*wyjątek, ale podobieństwo do ang. stand : stood jest dokładne

Tym ten rzadki jest w jęz. ang., a najlepszym przykładem niech będzie shake : shook (co w gockim miałoby postać *skakan : *skok).

Klasa VII to pomieszanie z poplątaniem, gdzie używa się reduplikacji (powtórzenia części pierwszej sylaby) z rzadką zmianą samogłoski rdzenia. W języku angielskim nie ma form paralelnych.

falþan 'składać' faifalþ 'składał' faifalþun 'składali'
W reduplikowanej sylabie samogłoską jest zawsze ai = krótkie /e/.
haldan 'trzymać' haihald 'trzymał' haihaldun 'trzymali'
hahan 'wisieć' haihah 'wisiał' haihahun 'wisieli'
slepan 'spać' saislep 'spał' saislepun 'spali'
(występuje też saizlep- z wtórnym udźwięcznieniem s > z między innymi głoskami dźwięcznymi)

Gdy następuje zmiana samogłoski, to jest to zawsze e > o

letan 'puszczać' lailot 'puścił' lailotun 'puścili'
tekan 'dotykać' taitok 'dotykał' taitokun 'dotykali'

e przed samogłoską występuje jako ai [e]:

saian [sean] 'siać' saiso 'siał' saisoun 'siali'

A teraz kilka zdań:

  1. Sa þiudans qaþ þo waurda.
  2. Þo barna saisoun þata kaurn.
  3. Þata liuhaþ skeiniþ.
  4. Þo liuhada ni skinun.
  5. Þai þiudanos gebun silubr jah gulþ.
  6. Þata dius et þans fuglans
  7. Þai skalkos sukun.

(Odpowiedź)

Spróbujcie też tego:

  1. (To) dziecko dało (te) dary.
  2. (Ten) król sięgnął po (ten) skarb.
  3. (Ten) sługa wziął (to) złoto.
  4. (Te) dzieci ciągnęły (tę) kozę) i (tego) psa.
  5. (Te) zwierzęta jadły owoc i trawę.
  6. (Ten) król był chory i (on) umarł.
  7. (Te) psy nie ugryzły (tego) zwierzęcia.

(Odpowiedź)

 

© by David Salo

© for the Polish translation by Ryszard Derdziński


lekcja 1 :: lekcja 2 :: lekcja 3