Uwagi o wymowie

Dodatek do Silmarillionu

Christopher Tolkien

Uwagi poniższe mają w sposób zwięzły rzucić nieco światła na pewne ważniejsze zasady wymowy nazw w językach Elfów. Nie są one zatem wyczerpujące. Pełnej informacji w tej materii szukać należy w Dodatku E do Władcy Pierścieni.

SPÓŁGŁOSKI

C                       

zawsze ma wartość fonetyczną głoski k, nigdy polskiej głoski c. Zatem Celeborn to polski ‘Keleborn’, a nie ‘Celeborn’ (czytany jak Cezar). W kilku przypadkach - takich jak Tulkas, Kementári - do zapisania tej głoski użyto litery k.

CH                       

czytana zawsze jak dawne polskie h (dźwięczne ch), czyli szkockie ch w słowie loch, czy niemieckie w buch. Nigdy nie jest to głoska cz, jak w angielskim church. Przykładem zastosowania tej głoski są nazwy Carcharoth, Erchamion.

DH                       

używa się zawsze dla przedstawienia angielskiej głoski dźwięcznego (‘miękkiego’) th (w transkrypcji fonetycznej [đ]), jak w słowie then, nie zaś w słowie thin. Przykłady zastosowania tej głoski to Maedhros, Aredhel, Haudh-en-Arwen.

G                       

to zawsze głoska zbliżona do polskiego g (czy angielskiego g w słowie get). Spółgłoski pisane podwójnie czytamy dłużej. Podwójne n w imieniu Yavanna czytamy zatem jak w polskim dziewanna)

SAMOGŁOSKI

AI                        wymawiamy jak polskie aj w imieniu Mikołaj.

AU                       ma wartość polskiego au w słowie auto.

EI                        to polskie ej, jak w słowie czarodziej.

IE                        to dwie odrębne samogłoski, nie jak w polskim jesień. Zatem Nienna to Ni-enna (coś jak Nijenna), a nie Njenna.

UI                        to polskie uj, jak w słowie wujek.

AE                       jak w słowach Aegnor, Nirnaeth, a OE w Noegyth, Loeg to kombinacje niezależnych samogłosek, choć mogą one być wymawiane jak aj i oj.

EA i EO                nie wymawiamy ich razem, gdyż stanowią one dwie niezalezne sylaby. Czasem zapisuje się je jako ëa i ëo (ale, gdy rozpoczynają one nazwę, jako Eä i Eö: Eärendil, Eönwë).

Ú                          w nazwach Túrin, Húrin, Túna wymawiamy jak dłuższe u, zatem Túrin to Tuurin.

ER, IR, UR          przed spółgłoską (jak w nazwach Nerdanel, Círdan, Gurthang) lub na końcu wyrazu wymawiamy zawsze jak polskie er, ir, ur.

E                           na końcu wyrazów wymawiamy zawsze jako pełną samogłoskę i zapisujemy ją wtedy jako ë. Tak samo wymawiamy ją też i w środku wyrazów - jak w nazwach Celeborn, Menegroth.

Znak cyrkumfleksu (^) w sindarińskich akcentowanych wyrazach jednosylabowych oznacza szczególnie przedłużaną samogłoskę słyszaną w takich słowach (jak w Hîn Húrin); ale w nazwach z języka adúnaic (númenorejskiego) i khuzdul (krasnoludzkiego) ów cyrkumfleks przedstawia po prostu długie samogłoski.

tłumaczył Ryszard Derdziński

Od tłumacza

W wydaniach angielskich książki The Silmarillion tekst powyższy znajduje się przed indeksem nazw własnych (w polskim wydaniu str. 373). Przypis redakcyjny wydania Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik” z roku 1985 podaje co następuje: „W wydaniu polskim z noty [o fonetyce] zrezygnowano, gdyż podane tam wyjaśnienia dotyczą wymowy w języku angielskim.” (str. 7). W podobny sposób potraktowano Dodatki D i E w pierwszych polskich wydaniach Władcy Pierścieni i wstęp do Hobbita (patrz NE #7, str. 28). Nasze pismo uzupełnia po raz kolejny lukę translatorską polskich wydań.