Thorsten Renk
Ni-bitha Adûnâyê


Lekcja 2 :: Czas teraźniejszy, zaimki


2.1 Tekst
2.2 Gramatyka
    2.2.1 Typy czasowników
    2.2.2 Czas teraźniejszy
    2.2.3 Przedrostki zaimkowe
    2.2.4 Subjektiw z czasownikami

2.3 Słowniczek



2.1 Tekst

Nîlu dâur-dalad
Imrazôr utôdi azra. Bawâb anâkhi êphalô ka azra azgârâ zâyanada. Roth aphurusi azra-zê ka rozî akalubi. Dulgî sapîna ugrudâm sakal. Imrazôr uhuznudâ rûkh hunad. Nithil inâkhi. Gimlînzilin nâkhi.
Gimlînzil: Ê attû! Ammî idâri.
Imrazôr: Ni-nâkhi zadanad.

Księżyc pod mrokiem
Imrazôr obserwuje morze. Wiatr nadchodzi z daleka i morze wytacza (tworzy) wojnę przeciw lądowi. Piana tryska na morzu i deszcz spada. Czarne chmury zakrywają cieniem (zaćmiewają) plażę. Imrazôr słyszy krzyk za sobą. Dziewczyna przychodzi. To jest Gimlînzil, która nadchodzi.
Gimlînzil: Ojcze! Matka czeka.
Imrazôr: [Już] wracam do domu.

2.2 Gramatyka

2.2.1 Typy czasowników

Informacje na temat adûnaickich czasowników są dość pobieżne, toteż poniższa klasyfikacja jest raczej próbą odtworzenia sprawnego systemu niż opisem bazującym na pismach Tolkiena.

Możemy wyróżnić trzy główne klasy czasowników: jednosylabowe czasowniki podstawowe, dwuzgłoskowe czasowniki podstawowe oraz czasowniki pochodne. Bardzo łatwo je odróżnić od siebie po rdzeniach.

Jako członka pierwszej klasy (P1) podano yad– „iść”. Do klasy drugiej (P2) należą takie czasowniki jak kalab– „upadać”, a przykładem czasownika pochodnego (D) jest ugrudâ– „zaćmiewać, popadać w cień”. Jasno widzimy, że wywodzi się od ugru „cień” z dodanym sufiksem –dâ.

2.2.2 Czas teraźniejszy

Czas teraźniejszy jest używany do opisywania wydarzeń, które dzieją się właśnie w tej chwili. Nie służy do wyrażania prawd ogólnych, bo w adûnaiku do tego celu służ aoryst. Najprościej tłumaczyć adûnaicki czas teraźniejszy jako angielski teraźniejszy progresywny (The Present Continuous Tense). 

Czasowniki klasy P1 tworzą czas teraźniejszy poprzez wydłużenie samogłoski (ze znanym nam już przegłosem i –> ê oraz u –> ô) i dodanie końcówki –i. Tak więc:

nakh– (nadchodzić)
nâkhi „nadchodzi [teraz]”
bith– „mówić”
bêthi „mówi [teraz]”
zir– „kochać”
zêri „kocha [teraz]”

Czasowniki klasy drugiej czasowników podstawowych (P2) czas teraźniejszy tworzą zamieniając samogłoskę ostatniej sylaby na –u–. Dodają także –i do tematu. 
#tabad– „dotykać”
tabudi „dotyka [teraz]”
kalab– „upadać”
kalubi „upada [teraz]”

Nie posiadamy informacji, jaką formę w czasie teraźniejszym powinny przyjąć czasowniki pochodne. Nie wiedząc, jak to zrobić, możemy się tylko domyślać, że być może przypominają swój temat:

azgarâ– „czynić wojnę”
?azgarâ „czyni wojnę [teraz]”
ugrudâ– „zakrywać cieniem”
?ugrudâ „zakrywa cieniem [teraz]”

2.2.3 Przedrostki zaimkowe

W odmianie czasownika zaimki występują w formie przedrostków, czasem (choć nie zawsze) ze spójką. Oto, wszak bardzo niepewna, tabela tych przedrostków:

 

l. poj.

l. mn.

1.os.

?ni-

#nê-

2.os.

#ki-

?li-

3.os.r.m.

hu-, u-

yu-

3.os.r.ż.

hi-, i-

*yi-

3.os.r.n

ha-, a-

ya-


Jeśli używamy przedrostka liczby mnogiej, to dodatkowo do czasowniki dodajemy końcówkę –m. A więc: 

ni–bêthi „ja mówię”
hu–kalubi „on upada”
yu–kalubim „oni upadają”
nê–azgarâm „my wszczynamy wojnę”

2.2.4 Subjektiw z czasownikami

Kiedy zdanie zawiera rzeczownik będący podmiotem, najwyraźniej istnieją dwa sposoby utworzenia zdania. Różnią się one emfazą. 

Najprościej jest użyć rzeczownika w podstawie. W tym wypadku czasownik musi występować z odpowiednim przedrostkiem zaimkowym (prawdopodobnie krótkie warianty u–, i–, a– są używane w tym wypadku w liczbie pojedynczej). Np.: 

Imrazôr ukalubi. „Imrazôr upada”.
Zamîn izêri karîb. „Zamîn kocha konie”.
Balîk yatabudim azra. „Statki dotykają morza”.

Drugim sposobem jest użycie subjektiwu. W tym wypadku czasownik może mieć przyrostek zaimkowy, ale jest on raczej opcjonalny. Takie wyrażenie sugeruje emfazę:

Imrazôrun kalubi. „To jest Imrazôr, ten, który upada”.
Zâminin zêri karîb. „To jest Zamîn, ta, która kocha konie”.
Balîka tabudim azra. „Statki są tymi, które dotykają morza.”

2.3 Słowniczek

adûnak

polski

ammî

matka, mam

attû

ojciec, tata

azgarâ

czynić, wytaczać wojnę

?dar–

czekać

dâur

mrok

*hunzudâ–

słyszeć

#ka

i

kalab–

upadać

nakh–

przychodzić, nadchodzić

nîlu

księżyc

nithil

dziewczyna

phurus–

tryskać

#roth

piana, cięcie 1

?rozî

deszcz

rûkh

krzyk

#sakal

plaża

?sapan

chmura

*tod–

obserwować, oglądać

ugrudâ–

popadać w cień, zaćmiewać

zadan

dom

zâyan

ląd, ziemia

1 zgodnie z raportem Lowdhama adûnaik nie posiada krótkich samogłosek o czy e, aczkolwiek późniejsze materiały zawierają takie słowa jak obroth czy Zimraphel, które wykazują te krótkie samogłoski. Możliwe, iż Tolkien zrewidował później adûnaicką fonologię, ale jest też prawdopodobne, że należy czytać te samogłoski jako długie.

tłum. Sindaorodiel


logo

Dyskusja o kursie na www.elendili.pl

:: strona główna :: treść kursu :: wstęp ::

:: Lekcja 1 :: Lekcja 2 :: Lekcja 3 :: Lekcja 4 :: Lekcja 5 ::
:: Lekcja 6 :: Lekcja 7 :: Lekcja 8 ::