Thorsten Renk
Ni-bitha Adûnâyê

Lekcja 5: Czas przeszły

5.1 Tekst
5.2 Gramatyka
   5.2.1 Czas przeszły w adûnaiku
   5.2.2 Tworzenie czasu przeszłego
5.3 Słowniczek


5.1 Tekst

Anadûnê azra-dalad
Imrazôrun bêthi Gimlînzilad:
Imrazôr: Ar-Pharazônun bâr 'n Adûnâi. Huphazzaga kâtha zâin 'n sakalaban ka uzabbatha Zigûr. Nâlu anakkha Anadûnê-ad. Ar-Pharazônun zîr 'n Zigûr. Hu-azaggara avalôiyada 'n Amatthâni. Agan anakkha nimruzîrîyada. Azrîya phurrusa ka Anadûnê hi-kallaba akhâsada. Îdô nê-yada azûlada. Zagar-mâ 'n ni nimruzîrî yakallabam. Nimîr lâ yatarkam nê.
Gimlînzil: Lâ nê-pôlim dar! Sâibêth-mâ ni-yâdi urîd-ada.
Imrazôr: Ni-zira, phel 'n ni.

Númenor pod morzem
Imrazôr mówi Gimlînzili:
Imrazôr: Ar–Pharazôn był władcą Númenorejczyków. Podbił wszystkie krainy Śródziemia i upokorzył Czarodzieja. Cień przybył do Númenoru. Ar–Pharazôn stał się przyjacielem Saurona. Wytoczył wojnę przeciwko potęgom ziemi Amanu. Śmierć przyszła przyjacielom elfów. Morza pieniły się i Númenor wpadł w przepaść. Teraz idziemy na wschód. Od mego miecza padł przyjaciel elfów (przez mój miecz przyjaciel elfów padł). Elfy nie chcą nam pomagać.
Gimlînzil: Nie możemy zostać! Za twoim przyzwoleniem idę w góry.
Imrazôr: Kocham cię, moja córko.

5.2 Gramatyka

5.2.1 Czas przeszły w adûnaiku

Adûnaik posiada dwa różne czasy przeszłe, progresywny („robił”) i prawdziwy czas przeszły („zrobił”). Niestety, nie wiemy, która z potwierdzonych form jest która. Na potrzeby tego kursu umieścimy je wszystkie w jednej grupie, którą nazwiemy po prostu „czasem przeszłym”. 

Kiedy aoryst jest używany do opisywania wydarzeń z przeszłości, przyjmuje rolę polskiego czasu przeszłego, zatem adûnaicki czas przeszły może wtedy występować jako czas zaprzeszły [dziś już rzadko pojawia się on w j. polskim, częściej można go spotkać w angielskim]: 

Ar–Pharazôn azggara avalôiyada nad, Yôzâyan akalba akhâsada.
„Po tym, jak Ar–Pharazôn walczył był przeciw Valarom, Númenor wpadł w przepaść.”

Kiedy aoryst jest używany do opisywania przyszłości, czas przeszły może być użyty jako czas przyszły dokonany:

 Lûmizê kinakha khô–urud–ada, ni yadda.
„Przez czas [kiedy] ty będziesz przychodzić do gór kruczych, ja odejdę.”

Podsumowując: czas przeszły określa relacje czasowe pomiędzy zastosowaniami aorystu.

5.2.2 Tworzenie czasu przeszłego

Czas przeszły czasowników klasy P1 bardzo przypomina aoryst, z tą różnicą, że druga spółgłoska zostaje podwojona. Podwojone –ph– przechodzi w –pph–, –kh– w –kkh–, a –th– w –tth–. Przykłady:

nakh– „przychodzić” nakkha „przyszedł”
yad–
„iść” yadda „szedł”
#bith–
„mówić” *bittha „mówił”

Dla dwuzgłoskowych czasowników podstawowych klasy P2 tworzenie przebiega nieco inaczej: tutaj cały rdzeń pozostaje, podwaja się środkową spółgłoskę i dodaje końcówkę –a. Przykłady:

kalab– „upadać” kallaba „upadł”
phurus–
„pienić się” phurrusa „pienił się”
*tarak–
„wspierać” tarraka „wspierał”

W końcu czasowniki pochodne (D) oddzielają wszystkie spółgłoski za pomocą specjalnej samogłoski, podwajają środkową spółgłoskę i skracają końcówkę. A więc otrzymujemy zatem:

azgarâ–
„wytaczać wojnę” azaggara „wytoczył wojnę”
ugrudâ–
„zakrywać cieniem” ugurruda „zakrył cieniem” 

Oczywiście wszystkie te formy muszą być uzupełnione o odpowiedni przedrostek zaimkowy: 

Imrazôr uyadda sakalad.
„Imrazôr szedł na plażę.”
Gimlînzilin ikallaba nênad.
„Oto Gimlînzil, ona wpadła do wody”.
Sapîn ugurrudam zâyan.
„Chmury zakryły cieniem ląd”.

5.3 Słowniczek

adûnâik polski
akhâs przepaść
Amatthâni Aman
avalôi potęgi, Valarowie
azûl wschód
bâr władca
nâlu cień
*phazag- zdobywać
sâibêth zgoda
*tarak- wspierać, pomagać
#zabath- poniżać, upokarzać
zigûr czarodziej

logo

Dyskusja o kursie na www.elendili.pl

:: strona główna :: treść kursu :: wstęp ::

:: Lekcja 1 :: Lekcja 2 :: Lekcja 3 :: Lekcja 4 :: Lekcja 5 ::
:: Lekcja 6 :: Lekcja 7 :: Lekcja 8 ::