Thorsten Renk
Ni-bitha Adûnâyê

Lekcja 7: Tryb życzący i strona bierna

7.1 Tekst
7.2 Gramatyka
    7.2.1 Tryb życzący
    7.2.2 Strona bierna
    7.2.3 Liczba mnoga rzeczownika
7.3 Słowniczek


7.1 Tekst

Agan anâkhi!
Ûriyat nîlu nimram minal–zê. Batâna thurush–zê lôkhi. Kâtha anî yatudam urîd êphalak. Urîda târîk–bê. Imrazôrun zagar. Pûh 'n Ulbar burôda.
Ûrê anuta ka ya–nakham ugruwad 'n urîd. Imrazôr unituri zôr.
Ulbar: Bâ kinitrahê zôr! Batâna tûdân!
Imrazôr: Huznât 'n ni lâ bêthim urîk–ô...
Îdô rûkhî ka urkim hazid yanud. Gimlînzil iyâda izindi nûluwad. Zîrâ-nî nuphrât 'n hi aganî.

Śmierć nadchodzi!
Słońce i księżyc świecą na niebie. Droga poprzez bagno nie jest prosta (dosł. jest krzywa). Cały widok gór [jest] daleko. Góry są jak kolumny. Imrazôr trzyma miecz. Ulbar cieżko oddycha (dosł. dech Ulbara jest ciężki).
Ulbar: Nie rozpalajcie ognia! Ścieżka jest obserwowana.
Imrazôr: Moje uszy nie mówią mi o orkach.
Teraz są krzyki i siedmiu orków jest nad nimi. Gimlînzil biegnie pro-sto w kierunku nocy. Jej ukochani rodzice są martwi.

7.2 Gramatyka

7.2.1 Tryb życzący

Poza czterema odmieniającymi się czasami, adûnaik posiada także kilka innych form czasownika, który są wyrażane za pomocą konstrukcji pomocniczych. Dwie z nich dość łatwo rozpoznać. 

Pierwszą taką formą jest tryb życzący. Jest używany do tworzenia form przeciwstawnych do rzeczywistych faktów, tj. do opisywania sytuacji, które nie są prawdziwe. Często używa się go razem z trybem warunkowym, np. „Jeśli zobaczyłbym orka, to bym walczył.”,  gdzie prawdziwe sytuacje, tj. zobaczenie orka i walczenie jeszcze się nie zdarzyły. 

Adûnaicki tryb życzący wyraża się używając pomocniczego du-. Taka forma czasownika nie odmienia się przez liczby i występuje tylko w liczbie pojedynczej.

W klasie P1 dodaje się ten przedrostek do tematu czasownika z końcówką –â.
du-yadâ „poszedłby

du-nakhâ „przyszedłby”
Czasowniki klasy P2 przypominają z wyglądu formy aorystu, aczkolwiek posiadają także długą końcówkę:
du-phursâ „wytrysnąłby”
du-tubdâ „dotknąłby”
W końcu, w przypadku czasowników pochodnych, znowu musimy uciekać się do spekulacji. Najrozsądniej chyba przyjąć, iż odpowiednią formą jest po prostu niezmodyfikowany temat:
du-ugrudâ „zakryłby cieniem”

Wszystkie te formy wciąż muszą być odmieniane przez osoby (ale nie przez liczby):
Urîd du-kalbâ. „Góry upadłyby.”
Ni du-tudâ uruk. „Zobaczyłbym orka.”

7.2.2 Strona bierna

Adûnaicka strona bierna jest wyrażana poprzez konstrukcje bezosobowe. Znaczy to, że czasownik nie otrzymuje przedrostka osobowego i odmienia się go tylko przez liczby, podczas gdy polski podmiot zdania występuje za nim w bierniku. Odpowiada to w pewnym stopniu zmianie, która występuje  pomiędzy „jestem widziany” a „ktoś widzi mnie”, z tą różnicą, że  w adûnaiku nie ma słowa „ktoś”. 

Być może poniższe przykłady rzucą nieco więcej światła na tę sprawę:

Tôdi ni. „Jestem obserwowany”, dosł. „ktoś obserwuje mnie”.
Taida zagar. „Miecz jest dotykany”, dosł. „ktoś dotyka miecz”.

7.2.3 Liczba mnoga rzeczownika 

Adunaik posiada pewną grupę rzeczowników, które formalnie są w liczbie pojedynczej, ale mają znaczenie liczby mnogiej. Np., podczas gdy gimli znaczy „gwiazda”, a gimlî „kilka gwiazd”, do „wszystkich gwiazd” na niebie wyraźnie odnosi się gimil. Jedynym innym potwierdzonym przykładem rzeczowników tego typu jest kulub „jadalne korzenie warzyw”, z l. poj. #kulbu i liczbą mnogą kulbî.

7.3 Słowniczek

adûnaik

polski

 

 

anâ

mężczyzna, żyjący człowiek

hazid

siedem

izindi

prosty

#lôkhi

zakrzywiony

minal

przystań

nimir-

świecić, błyszczeć

#nitir-

rozpalać

nûlu

noc

nuphâr

rodzic

?nut-

(za)tonąć

pûh

dech

târik

filar, słup

ûrê

słońce


logo

Dyskusja o kursie na www.elendili.pl

:: strona główna :: treść kursu :: wstęp ::

:: Lekcja 1 :: Lekcja 2 :: Lekcja 3 :: Lekcja 4 :: Lekcja 5 ::
:: Lekcja 6 :: Lekcja 7 :: Lekcja 8 ::