Na spotkanie z kometą – misja Rosetta

Rosette mission

Tajemnicza misja Rosetta jest kilku etapową wyprawą przygotowaną przez Europejską Agencję Kosmiczną ESA – od 19 listopada 2012 także polską, bo wtedy oficjalnie Polska stała się członkiem Agencji [1]. Na czym więc polega ów misja? Sonda Rosetta dokonała już obserwacji i analizy dwóch planetoid, które były po drodze do właściwego celu – komety 67P/Czuriumow-Gierasimienko [2]. Sonda zdołała wejść w orbitę wokół jądra komety. Wszyscy czekają na kulminacyjny moment, gdy sonda dokona odpalenia specjalnie przygotowanego lądownika – Philae. Będzie to pierwsza w historii szansa na wylądowanie na powierzchni takiego typu obiektu [3]. Więcej szczegółów o misji będzie można przeczytać wchodząc na podstronę tematyczną ESA lub na polskiej Wikipedii. Samo lądowanie zaplanowane jest na 12 listopada na mniej więcej godzinę 16 czasu UTC. Lądowanie będzie poprzedzone rozłączeniem lądownika Philae w odległości 22,5 km od miejsca docelowego. Całe wydarzenie będzie można oglądać „na żywo” na kanale Europejskiej Agencji Kosmicznej. Nawet jeżeli nie możemy być bezpośrednimi uczestnikami wydarzenia, to rozwój technologii umożliwił wszystkim bierny udział i śledzenie czynów o których nigdy nawet nikt nie marzył.

Z powodu tego doniosłego wydarzenia (nie tylko naukowego!) ESA przygotowała niezwykły film promujący całą wyprawę i tłumaczący zasadność zbliżającego się pionierskiego lądowanie. Na życzenie Agencji przygotowano film pt. Ambition (z ang. Ambicja).

Zadania podjął się polski zespół z Platige Image, pod kierownictwem Tomasza Bagińskiego [4]. Krótka historia – uświetniona wspaniałymi efektami specjalnymi – ukazuje rozmowę Mistrza z młodą uczennicą, którzy rozprawiają o początku życia i powadze misji Rosetta. Prawdą jest, że misja kosmiczna da nam odpowiedź o początku nas – ludzi. Nie rozwiąże od razu wszystkich tajemnic, ale odsłoni pokaźną część wiedzy o nas samych. Jak na ironię, odpowiedź ta kryje się daleko od miejsca w którym żyjemy.

Niestety nie wszystko mogło być tak piękne. Nie bez powodu na końcu dokumentu ukazującego kulisy powstawanie filmu umieszczono niezbyt optymistyczną peuntę. Łukasz Sobisz – twórca animacji obracających się planet – zauważył zobojętnienie i marazm jaki zapanował, zagościł w sercach obecnych ludzi:

Dziwi mnie bardzo, że w dzisiejszych czasach coś takiego [film Ambition] jest w ogóle potrzebne. Ludzkość wysyła w kosmos sondę, która zamierza dogonić kometę i wylądować na jej powierzchni; a potrzebujemy wielkiego reżysera, filmów i aktorów, żeby przekonać ludzi, że to jest interesujące.

 

Bibliografia:

[1] http://www.esa.int/About_Us/Welcome_to_ESA/Polish_flag_raised_at_ESA

[2] M. Królikowska, Acta Astronomica 53 (2003) 195

[3] http://sci.esa.int/rosetta/

[4] http://www.platige.com/pl/

Zwykły człowiek w służbie nauce

Nauka w swych początkach była ignorowana lub jeżeli ludzie ją już wykorzystywali, to niczym praktyka magiczna uprawiana była przez wąską grupę wybrańców. Informacje zdobyte, były używane do obłaskawiania i utrzymywania w ryzach nieświadomego społeczeństwa. Następnie przeszła ewolucję i odkryte lub wynalezione dobra przez ludzi zaczęły służyć ogółowi. Obecnie najczęstszym modelem prowadzenia badań jest wykorzystywanie zespołu lub grupy zespołów odpowiednio wykształconych ludzi, którzy dzięki doświadczeniu, intuicji, wiedzy i nade wszystko odpowiedniej aparatury badawczej wykonują zaplanowane eksperymenty. Jednakże, w dobie tak szybko rozwijającej się komunikacji – która i tak złamała niemalże wszystkie bariery odległości – zasadnym wydało się pytanie, czy można „zagospodarować” umiejętności poszczególnych grup społecznych, które na co dzień nie zajmują się nauką i dziedzinami pokrewnymi. Ba, czasami mogą nawet być bardzo jej nieprzychylni. Trudno sobie jest wyobrazić jak wielki potencjał drzemie w całej ludzkości, gdyby udało się ją zjednoczyć w jednym, konkretnym celu np. rozwiązaniu problemu matematycznego. Crowdsourcing (ang. crowd – tłum, sourcing – czerpanie źródeł) – bo o nim mowa – ma głębokie korzenie, nawet w czasach przed wynalezieniem Internetu, ale tak naprawdę to rozwój rozpoczął się dopiero w dobie cyfryzacji społeczeństwa. Za polską Wikipedią można podać definicję, że crowdsourcing to proces, w ramach którego organizacja wydziela zadanie lub grupę zadań wykonywanych tradycyjnie przez pracowników do niezidentyfikowanej, zwykle bardzo szerokiej grupy ludzi. Crowdsourcing umożliwia wszystkim użytkownikom Internetu partycypację w zadaniach, które wcześniej były zarezerwowane dla wąskiej grupy specjalistów [1, 2].

Oczywiście sam crowdsourcing jest zagadnieniem bardzo ogólnym i nie odnosi się tylko do nauki. Zdobywa, co raz to większą popularność w dziedzinach w ogóle niewiązanych nigdy z brakiem specjalistów. Mimo wszystko skupię się tylko na sprawach związanych z jego wykorzystaniem dla dobra nauki, w procesach zwanych w literaturze jako nauka obywatelska (ang. citizen science) [3], inteligencja zbiorowa (ang. collective intelligence) [4] oraz myślenie rozproszone (ang. distributed thinking) [5].

Posłużę się tutaj dość wyrazistymi przykładami, pionierami wykorzystania crowdsourcingu w służbie nauce, a mianowicie serwisami eteRNA i FoldIt [6, 7].

Pierwszym z nich był program FoldIt, który wykrystalizował z projektu Rosetta@home [8] – przykładu obliczenia rozproszonego. Zadaniem Rosetta@home jest przewidywanie struktury białek. FoldIt stał się graficznym odpowiednikiem tego projektu, powstałym na University of Washington. Celem gry jest zwinięcie struktury wybranych białek, osiągnięcia najlepszego efektu za pomocą różnych narzędzi umieszczonych w grze. Nie istnieją żadne obostrzenia, co do rejestracji graczy, czym samym każdy ma szansę na rozwinięcie nauki. Dodatkowo punktowane są rozwiązania przeanalizowane przez badaczy, którzy dokonują oceny, czy daną konfigurację można zastosować w rzeczywistości. Naukowcy mogą użyć tych rozwiązań, aby rozwiązać problemy w prawdziwym świecie, takie jak zwalczanie chorób lub tworzenie innowacji biologicznych [9].

Z drugiej strony, EteRNA [10] to gra przeglądarkowa wykonana przez naukowców z Carnegie Mellon University i Uniwersytetu Stanforda. Polega na rozwiązywaniu łamigłówek na składaniu molekuł RNA, celem uzyskania jak najbardziej stabilnego kwasu rybonukleinowego. Dokonuje się tego poprzez wstawianie w odpowiednie miejsce adeniny, guanozyny, uracylu i cytozyny. Tak samo jak w przypadku wyżej opisanego projektu, część rozwiązań miała szansę na laboratoryjną syntezę.

 

Gorąco zachęcam do poszukiwania innych ciekawych przykładów z owej gałęzi.

 

Bibliografia:

[1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Crowdsourcing

[2] J. Howe, The Rise of Crowdsourcing, 2006, http://archive.wired.com/wired/archive/14.06/crowds.html

[3] http://www.scientificamerican.com/citizen-science/

[4] http://www.thecollectiveint.com/

[5] http://en.wikipedia.org/wiki/Distributed_thinking

[6] http://eterna.cmu.edu/web/

[7] http://fold.it/portal/

[8] http://boinc.bakerlab.org/

[9] https://pl.wikipedia.org/wiki/Foldit

[10] http://eternagame.org/web/

Shinkansen-maglev
Maglev (skrót pochodzi od pierwszych liter angielskich słów MAGnetic LEVitation) jest to technika nadawania przyspieszenia pojazdom z wykorzystaniem zjawiska lewitacji magnetycznej bez użycia kół, przekładni, czy łożysk. Obecnie wykorzystywana głównie w kolejnictwie jako jeden z przykładów pociągów wielkich prędkości.
Kolej magnetyczna Maglev mogą poruszać się beztarciowo, bez wydawania dźwięków wzdłuż wyznaczonej trasy. W przeciwieństwie do standardowej kolei nie są zależne od panującej pogody. Brak tarcia na styku pociąg-szyny pozwala zaoszczędzić wiele energii i osiągać bardzo duże prędkości. Mimo trendu nadawania pociągom co raz to bardziej aerodynamicznych kształów, ciągle opór powietrza jest największą przeszkodą w osiąganiu lepszych rezultatów.
Ze względu na beztarciowy tryb poruszania się kolei nie zużywają się poszczególne komponenty zarówno szyn, jak i samego pojazdu. Mimo to, z ekonomicznego punktu widzenia technologia magnetycznej kolei jest nieporównywalnie droższa od konwencjonalnej.

Wykrystalizowały dwie główne ścieżki rozwoju kolei magnetycznej związanej z wykorzystaniem klasycznych materiałów magnetycznych oraz nadprzewodników [1-3].

Historia
W latach 40 XX wieku „ojciec technologii Maglev” Eric Laithwaite (1921-1997) z Imperial College w Londynie wybudował pierwszy działający model silnika indukcyjnego (Rys. 1) [4, 5]. Konstrukcja pozwalała na poruszanie się pociągu bez fizycznego kontaktu między pojazdem, a prowadnicą. Sam profesor Laithwaite chciał wprowadzić swój wynalazek do projektu Tracked Hovercraft, ale został on przerwany [6].
e
Rys. 1. Eric Laithwaite (1921-1997) [4]

Po 1970 Laithwaite oraz Eastham zaproponowali wykorzystanie nowej technologii z użyciem magnesów trwałych. System ze względu na występowanie poprzecznych strumieni i geometrii pozwalał unieść pojazd z jednoczesnym utrzymaniem stabilności.
Pierwszy w pełni komercyjny projekt został wdrożony w Birmingham (1984) [7]. Kolejka jeździła na trasie pomiędzy Portem lotniczym Birmingham, a stacją Birmingham International (600 metrów długości). Kolej osiągała prędkość maksymalną 42 km/h. W 1995 roku ze względu na częste problemy techniczne została ostatecznie zamknięta [7].
Niemiecka spółka Transrapid rozpoczęła testy własnych konstrukcji w powiecie Emsland (31,5 kilometrów długości).
W 2006 roku miał miejsce pierwszy w historii kolei magnetycznej wypadek w którym zginęły 23 osoby. Podczas testów nowego projektu Transrapid doszło do błędu ludzkiego. Od tamtego momentu zaprzestano zabierania pasażerów na testy. Po 2012 zawieszono wszystkie testy na tym odcinku [8].
W Japonii wykrystalizowały dwa niezależne konstrukcje maglev’ów. Pierwszy z nich to High Speed Surface Transport (HSST) wdrożony przez Japan Airlines, a drugi to JR-Maglev przygotowany przez Japan Railways Group.
Technologia High Speed Surface Transport została zapożyczona w Niemczech. Od 1974 rozpoczęto oficjalnie jej rozwijanie. Rekordem prędkości jakim mogły się poszczycić owe konstrukcje było 30km/h. Japan Railways Group rozpoczęła wcześniej swoje testy (1969). Mimo incydentu na torze testowym i zniszczeniu jednego pociągu nie przerwano dalszych badań. Obecnie projekty wdrażane przez JRG biją kolejne rekordy prędkości [9].

Porównanie z klasyczną koleją

a) Prędkość – kolej magnetyczna pozwala osiągać bardzo duże prędkości niedostępne dla przeciętnych lokomotyw. Obecnie stosowane konstrukcje pociągów wielkich prędkości zaczynają z nimi konkurować [1].
b) Utrzymanie – Maglev ze względu na beztarciowy charakter poruszania się nie powodują zużycia ściernego poszczególnych elementów. Eksploatacja elektroniki jest na podobnym poziomie jak w obecnie stosowanych samolotach. Kolej magnetyczna jest uważana za tańszą i skuteczniejszą w eksploatacji od kolei standardowej [1].
c) Warunki pogodowe – kolei magnetyczna nie jest wrażliwa na zmiany pogody (wyjątkiem są wielkie kataklizmy niszczące całą infrastrukturę).
d) Adaptacja – kolei magnetyczna nie może korzystać z już istniejącej infrastruktury (w przeciwieństwie do nowoczesnej kolei wielkich prędkości). Budowa zaawansowanej technicznie trasy dla Maglev’u jest bardzo droga i czasochłonna.
e) Wydajność – wydajnośc Maglev’u w większości zależy tylko od wielkości oporu powietrza (dlatego konstruuje się składy o bardzo opływowych kształtach) [10].
f) Waga – waga elektromagnesów wszystkich technologii jest największym problemem. Każdy lewitujący skład musi unieść, również sam elektromagnes. Zwiększając jego wielkość (masę) zwiększa się pole magnetyczne. Dlatego należy używać elektromagnesów, które są wstanie wyindukować pole magnetyczne, a same stosunkowo mało ważą. Kolejnym problemem jest, że większa masa pociągu zwiększa jego zużycie i zapotrzebowanie na energię elektryczną (jednym z rozwiązań jest stosowanie nadprzewodników).
g) Dźwięk – kolei magnetyczna jest cichsza od kolei klasycznej. Szum wynika tylko i wyłącznie z oddziaływania pociągu z powietrzem.
h) Systemy kontroli – wielkie prędkości jakie osiąga kolei magnetyczna zmusiły do zastosowania praktycznie w pełni zatomatyzowanych systemów kontroli. Przy wielkich prędkościach reakcje ludzkie są zbyt wolne. Dlatego większość czynności podejmowanych przez pociąg jest powtarzalna i pozbawiona przypadkowych błędów.

Historia pokonywania kolejnych barier prędkości: [11]

1971 – Prinzipfahrzeug: 90 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1971 – TR-02 (TSST): 164 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1972 – ML100: 60 km/h (Japonia)
1973 – TR04: 250 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1974 – EET-01: 230 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1975 – Komet: 401 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1978 – HSST-01: 308 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1978 – HSST-02: 110 km/h (Japonia)
1979 – ML-500R: 504 km/h (Japonia) – pierwszy raz w historii przekroczono 500 km/h
1979 – ML-500R: 517 km/h (Japonia)
1987 – TR-06: 406 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1987 – MLU001: 401 km/h (Japonia)
1988 – TR-06: 413 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1989 – TR-07: 436 km/h (Republika Federalna Niemiec)
1993 – TR-07: 450 km/h (Niemcy)
1994 – MLU002N: 431 km/h (Japonia)
1997 – MLX01: 531 km/h (Japonia)
1997 – MLX01: 550 km/h (Japonia)
1999 – MLX01: 548 km/h (Japonia)
1999 – MLX01: 552 km/h (Japonia) – oficjalny rekord Guinness’a
2003 – Transrapid SMT: 501 km/h (Niemcy/Chiny)
2003 – MLX01: 581 km/h (Japonia) – oficjalny poprawiony rekord Guinness’a [12]

Szczegółowy opis technologii Maglev znajdzie się w drugiej części (ciąg dalszy nastąpi).

Bibliografia:

[1] USJ Maglev: http://www.usjmaglev.com/usjmaglev/Technology.html
[2] MagLev: http://www.supraconductivite.fr/en/index.php?p=applications-trains-maglev-more
[3] Magnet Lab: http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetacademy/superconductivity101/maglev.html
[4] IC Reporter, Obituary – „Professor Eric Laithwaite”: http://www.imperial.ac.uk/publications/reporterarchive/0055/feat03.htm
[5] The Guardian – „Nasa takes up idea pioneered by Briton – Magnetic levitation technology was abandoned by government”: http://www.theguardian.com/uk/1999/oct/11/timradford
[6] Daily Telegraph – „Obituary for the late Professor Eric Laithwaite”: http://keelynet.com/gravity/laithobi.htm
[7] BBC News – „The magnetic attraction of trains”: http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/488394.stm
[8] http://www.ndr.de/regional/niedersachsen/emsland/transrapid295.html
[9] The Wall Street Journal – „High-Speed Rail Approaches Station”: http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052748704762904575024611266446690?mg=reno64-wsj&url=http%3A%2F%2Fonline.wsj.com%2Farticle%2FSB10001424052748704762904575024611266446690.html
[10] Transrapid – „Transrapid claims to use a quarter less power at 200 km/h (120 mph) than the InterCityExpress”: http://www.transrapid.de/cgi-tdb/en/basics.prg?session=9be8fa13451ed8b9&a_no=47
[11] wikipedia.org
[12] Guinness world records – The fastest maglev train: http://www.guinnessworldrecords.com/records-1000/fastest-maglev-train/

Piotr Kapica

Pyotr_Kapitsa

Rys. 1. Piotr Kapica (1894-1984)

Piotr Leonidowicz Kapica (ros. Пётр Леонидович Капица) był wybitnym fizykiem, członkiem Radzieckiej Akademii Nauk, członkiem Komitetu Generalnego Akademii, dwukrotnie Bohaterem Pracy Socjalistycznej, laureatem nagrody Nobla i dwóch nagród stalinowskich. Wynalazł impulsową metodę indukowania mocnego pola magnetyczne, urządzenie do adiabatycznego chłodzenia helem i był pierwszym człowiekiem, który zaobserwował zjawisko nadciekłości [1].

Kapica urodził się 9 lipca 1894 roku w Kronsztadzie, w rodzinie nauczycielki i inżyniera wojskowego [1, 2]. Po ukończeniu szkoły średniej w Kronsztadzie dostał się na Wydział Elektromechaniczny Państwowego Uniwersytetu Politechnicznego w Piotrogrodzie (Sankt Petersburg) i wkrótce został zaangażowany przez prof. Abrama Yoffe do badań naukowych w tym dziale [1].

Piotr Kapica

Rys. 2. Piotr Kapica w latach młodości

W młodości Kapica często wyjeżdżał za granicę z rodziną. W 1916 roku udał się do Chin. W Szanghaju poznał współlokatorkę swojego brata – Nadezhdą Chernosvitovą. Miesiąc później Kapica poślubił ją w majątku teścia w obwodzie jarosławskim [1].

W przeciągu roku urodził się im syn – Ieronim. W tym czasie Kapica opublikował swoje pierwsze prace naukowe w czasopiśmie „Russian Physics and Chemistry Society”. Z powodu trwającej I wojny światowej, Kapica zdołał ukończyć tylko uniwersytet jako inżynier elektryk (1919 r). Począwszy od 1918 roku przez trzy kolejne lata wykładał na Państwowym Uniwersytecie Politechnicznym w Piotrogrodzie. W zimie 1919 pandemia „hiszpanki” objęła prawie całą jego rodzinę: ojca, żonę, syna i ich nowo narodzoną córkę. Wszyscy oni umarli [1, 3].

W 1920 roku Kapica wraz z Nikolay Semyonov’em (Nikołaj Siemionow) zaproponował metodę określania momentu magnetycznego jądra atomowego w niejednorodnym polu magnetycznym, która została opublikowana dwa lata później (wykorzystano to później w doświadczeniu Sterna-Gerlacha) [1, 2].
KustodiyevSemenov_Kapitsa
Rys. 3. Piotr Kapica (po lewej) z Nikołajem Siemionowem na obrazie Borysa Kustodiewa (1921)

W maju następnego roku Kapica udał się do Wielkiej Brytanii w celu przywrócenia więzi naukowych przerywanych przez niszczycielskie wojny i rewolucje. Miesiąc później Kapica rozpoczął pracę w Laboratorium Cavendisha (Uniwersytet Cambridge). Kierownik laboratorium – Ernest Rutherford, zgodził się przyjąć go na krótki czas jako stażysta. Szybkość i dokładność w opanowaniu warsztatu naukowego przez młodego rosyjskiego fizyka wzbudziły wielki podziw Rutherford’a. Postanowił zabezpieczyć specjalne stypendium na prace Kapicy [1].

pyotr-kapitsa_1

Rys. 4. Piotr Kapica w Laboratorium Cavendisha (Uniwersytet Cambridge)

Podczas lat spędzonych w Anglii Kapica ciężko pracował i osiągnął wielki sukces. W październiku 1922 roku odbyło się pierwsze spotkanie zespołu Physics Discussion Group of Cambridge. Grupa została później nazwana „Klubem Kapicy”. W czerwcu 1923 roku Kapica otrzymał tytuł doktora z Uniwersytetu w Cambridge. W styczniu 1925 został mianowany Zastępcą Dyrektora Laboratorium Cavendish. W marcu 1929 roku został wybrany akademikiem Akademii Nauk ZSRR, a w maju tego samego roku został członkiem londyńskiego Royal Society. W listopadzie 1930 roku przeznaczono 15 000 funtów na budowę laboratorium Kapicy w Cambridge. Uroczyste otwarcie laboratorium odbyła 3 lutego 1933 r. oraz zostało szeroko opisane przez prasę angielską.

W kwietniu 1927 roku w Paryżu Kapica ożenił się z Anną Krylovą. Rok później na świecie pojawił się ich syn Sergey [1]. W tym samym czasie odkrył liniową zależność oporu pola magnetycznego metali na które działa bardzo silne pole magnetyczne [2]. W 1931 roku na świat przyszedł drugi potomek – Andriej [1].

W podczas całego 13-letniego pobytu w Anglii Piotr Kapica pozostał oddanym obywatelem ZSRR i robił wszystko, aby pomóc w rozwoju nauki w swojej ojczyźnie. Dzięki niemu wielu młodych radzieckich fizyków miało okazję pracować w Laboratorium Cavendisha. Prace radzieckich fizyków zostały opublikowane w naukowym periodyku „International Physics Treatise Series”, którego Kapica był współzałożycielem i redaktorem naczelnym. Mimo wszystko władze radzickie zdecydowały się odebrać mu wizę. Jesienią 1934 r. Kapica chciał powrócić do ojczyzny, aby odwiedzić swoich bliskich i wygłosić serię wykładów w Leningradzie, Moskwie i Charkowie. Został wezwany na Kreml i nakazano mu pracę tylko na rzecz ZSRR. Jego żona mimo wszystko wróciła do dzieci w Anglii, a on zamieszkał z matką w Leningradzie. W dniu 23 grudnia otwarto budynek Instytutu Problemów Fizycznych w Moskwie (w którym znalazła się aparatura przywieziona z Laboratorium Cavendisha). W 1937 zorganizował międzynarodowe koło dyskusyjne fizyków w Instytucie. Zostało one później nazwane „Kapichik” [1].

pyotr-kapitsa_3

W 1939 roku opracował nową metodę skraplania powietrza w niskociśnieniowym cyklu za pomocą specjalnej, wysokowydajnej rozprężarki turbinowej. W dziedzinie fizyki niskich temperatur, Kapica rozpoczął serię eksperymentów polegających na badaniach właściwości ciekłego helu, które doprowadziły do przełomowego ​​odkrycia nadciekłości helu [4] w 1937 roku oraz w serii artykułów opisujących nowy stan materii [2, 4].

W 1945 roku został utworzony specjalny komitet, który miał za zadanie utworzenie pierwszej sowieckiej bomby atomowej. Kapica został jego członkiem, ale praca wpędziła go w depresję. Poprosił o zwolnienie z komitetu, wzbudzając niezadowolenie władz. Wyraźny stał się jego konflikt z szefem NKWD Ławrientijem Berią [1, 3].

W czasie II wojny światowej był zaangażowany w badania stosowane w produkcji i wykorzystaniu tlenu, który został wyprodukowany za pomocą jego turbosprężarek. Został kierownikiem Wydziału do spraw Uprzemysłowienia Tlenu wchodzącego w skład Rady Ministrów ZSSR [2].

W 1947 roku na Uniwersytecie Moskiewskim został założony Wydział Fizyki, a Kapica był jednym z jego założycieli. We wrześniu zaczął wygłaszać swoje wykłady. Pod koniec grudnia 1949 roku odmówił wzięcia udziału w oficjalnych sesjach poświęconych 70. rocznicy urodzin Stalina. Władze za ten demonstracyjny akt, natychmiast zwolnili Kapicę. Stalin pozbawił go wszystkich tytułów naukowych i stanowisk, oprócz członkostwa w Akademii Nauk ZSRR. Do 1955 roku musiał pracować w domowym laboratorium. Po śmierci Stalina i aresztowaniu Berii, przewodniczący komisji Akademii Nauk podjął decyzję, aby wspomóc badania prowadzone przez Piotra Kapicę. W 1955 roku przygotowano dla niego specjalne Laboratorium Fizyki Akademii Nauk ZSRR w Moskiewskim Instytucie Fizyki i Technologii i mianowano jego kierownikiem (Katedra Fizyki i Techniki Niskich Temperatur); pozostając nim do końca życia. Został mianowany redaktorem naczelnym wiodącego czasopisma fizycznego ZSRR „Experimental and Theoretic Physics”. Nikita Chruszczow przywrócił mu wszystkie utracone tytuły [1, 3].

Wynalazł generatory fal mikrofalowych dużej mocy – planotron i nigotron (1950 – 1955) i odkrył nowy rodzaj ciągłego, wysokociśnieniowego wyładowania plazmy w temperaturach wyższych niż milion kelwinów [2].

Po 1965 roku mógł ponownie swobodnie opuścić Związek Radziecki. Pierwszym miastem, które odwiedził była Kopenhaga. Spędził trochę czasu w Cambrigde, gdzie ponownie spotkał się ze współpracownikami z dawnych lat – John’em Cockroft i Paul’em Dirac [5].

Piotr Kapica

W 1941 oraz w 1943 roku otrzymał nagrodę państwową, w 1945 roku otrzymał tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej. W 1974 roku uhonorowano go złotym medalem „Serp i Molot”. W 1978 roku otrzymał Nagrodę Nobla „za fundamentalne odkrycia i wynalazki w dziedzinie fizyki niskich temperatur” [1-3].

Odwaga była jedną z jego głównych cech, zarówno jako naukowca i jako zwykłego człowieka. Od 1934-1983 Kapica napisał ponad 300 listów do Kremla. Jego interwencje pozwoliły ocalić takich fizyków jak Vladimir Fok, Lev Landau i Ivan Oberimov od śmierci w więzieniach i obozach pracy w czasie stalinowskich latach terroru. W ostatnim roku jego życia stanął w obronie Andrieja Sacharowa. Przesuwał granice dotyczące tematyki wystąpień publicznych, mocno wsparł tymczasowo zakazaną genetykę i walczył o zachowanie naturalnego środowiska Jeziora Bajkał. Kapica był również aktywny w międzynarodowych konferencjach, był przeciwnikiem zimnej wojny i zagrożeń związanych z termojądrowym konfliktem [3]. Nigdy nie był członkiem Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (jako jedyny ze wszystkich akademików Akademii Nauk ZSRR) [1-3].

Podstawą jego talentu organizacyjnego była zasada, którą spisał na osobnej kartce papieru: „Rządzenie jest to pozwalanie dobrym ludziom wykonywać ich pracę” [1].

Piotr Kapica zmarł w Moskwie w dniu 8 kwietnia 1984 r [1-3].

Najważniejsze osiągnięcia:

– Medal Liége University (1934)
– Medal Faraday’a od Instytutu Inżynierów Elektryków (1942)
– Nagroda Stalinowska (1941, 1943)
– Medal Franklina od Franklin Institute (1944)
– Międzynarodowy Medal Niels Bohra (1964)
– Medal Rutherforda (1966)
– Złoty Medal Kamerlingh Onnesa od Holenderskiego Towarzystwa Chłodnictwa (1968)
– Pamiątkowy Medal Kopernika od Polskiej Akademii Nauk (1974)
– Order Lenina (1943, 1944, 1945, 1964, 1971, 1974)
– Bohater Pracy Socjalistycznej (1945, 1974)
– Złoty Medal „Serp i Molot” (1974)
– Nagroda Nobla z Fizyki (1978)

Bibliografia:

[1] http://russiapedia.rt.com/prominent-russians/science-and-technology/pyotr-kapitsa/
[2] „Pyotr Kapitsa – Biographical”. Nobelprize.org. Nobel Media AB 2013. Web. 24 Oct 2013.
[3] http://www.britannica.com/EBchecked/topic/311753/Pyotr-Leonidovich-Kapitsa
[4] Kapitza, P., Nature, 141, 74 (1938)
[5] http://www.answers.com/topic/pyotr-kapitsa

The Elegant Universe


The Elegant Universe to trój-odcinkowy program popularnonaukowy prowadzony przez amerykańskiego fizyka Brian’a Greene (osobiście zwolennik teorii strun i autor książki pt. „The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, and the Quest for the Ultimate Theory”). W serii metodycznie i przejrzyście dokonano szerokie przeglądu już poznanych podstawowych praw fizyki i przedstawiono nowe, wielokrotnie fascynujące implikacje i teorie. W trakcie całego programu wypowiadają się i komentują najwybitniejsi naukowcy obecnych czasów.

Od dobrych kilkudziesięciu lat fizycy kontynuują ostatnie i niedokończone dzieło Alberta Einsteina poszukując Świętego Graala nauki, teorii ostatecznie unifikującej wszystkie znane prawa natury i opisującej cały Wszechświat jednym koherentnym, logicznym i prostym zbiorem równań. W przeszłości droga ku temu celowi wiodła przez szczególną i ogólną teorię względności, przez mechanikę kwantową i zunifikowaną teorię pola, a nawet do twierdzeń związanych z jedenastoma wymiarami, supersymetrią oraz supergrawitacją. Obecnie naukowcy znajdują się na pierwszym z końcowych (tak im się przynajmniej wydaje) etapów. Przypuszczają, że intensywnie badana teoria superstrun stanowi podwaliny ostatecznego rozwiązania, które zostanie osiągnięte w niedalekiej przyszłości.

Odcinek I – Einsteins Universe





Odcinek II – Strings the Thing








Odcinek III – Welcome to the 11th dimension






James Dewar

James_Dewar
Rys. 1. Sir James Dewar (1842-1923)

James Dewar urodził się w Kincardine w 1842 roku jako najmłodszy z sześciu chłopców. Jego rodzice zmarli, gdy miał 15 lat. Ukończył Akademię Dollar i Uniwersytet Edynburski. Został asystentem Lyon Playfaira. Pobierał, również nauki od Friedrich August Kekulé von Stradonitza [1].
W 1875 Dewar został profesorem na Uniwersytecie Cambridge [2]. W 1867 roku opisał strukturę benzenu. Jak później miało się okazać, nie był to opis dokładnie reprezentująca benzen. Z tego powodu substancja nazywana jest benzenem Dewara [3]. Pierwsze publikacje naukowca dotyczyły szerokiego zakresu badań. Zajmował się własnościami wodoru, badaniami w wysokich temperaturach, fizyką Słońca oraz elektrofotometrią. W 1877 mianowano go profesorem chemii na Królewskim Instytucie Wielkiej Brytanii [4, 5].
We współpracy z profesorem McKendrick’iem badał fizjologię oka poddanego działaniu światła. Razem ze swoim kolegą z uniwersytetu – Liveing’iem, wykonał serię badań spektroskopowych przeprowadzonych na poszczególnych skroplonych składnikach powietrza. Następnie dołączył do zespołu profesora Fleming’a i zajął się badaniem własności elektrycznych substancji w niskich temperaturach [4, 5].
Najbardziej znany jest ze względu na badania nad skraplaniem gazów trwałych i określania własności materiałów w temperaturach bliskim absolutnego zera. Jego zainteresowanie w tej gałęzi fizyki i chemii sięga co najmniej do 1874 roku, kiedy przedstawił pracę o „Ciepło właściwe skroplonych gazów”. Sześć lat później opisał badania Zygmunta Wróblewskiego i Karola Olszewskiego, zilustrował po raz pierwszy skraplanie tlenu i powietrza. Wkrótce potem zbudował urządzenie, z której skroplony gaz może być odprowadzany przez zawór do stosowania jako środek chłodzący. Udało mu się otrzymać tlen w stanie stałym [4]. W 1891 roku zaprojektował i zbudował aparaturę, którą otrzymywał ciekły tlenu w ilościach przemysłowych, a pod koniec tego roku wykazał, że zarówno ciekły tlen i ciekły ozonu są silnie przyciągane przez magnes. W 1892 roku wykorzystał próżniowy płaszcz w naczyniach do przechowywania ciekłych gazów (dzisiaj znane jako naczynie Dewara lub dewar). Najczęściej wykorzystywanym typem tego wynalazku jest termos. Ju pierwsze konstrukcje były bardzo skuteczne. James Dewar nie opatentował swoje wynalazku, dlatego korporacja Thermos wykorzystała jego osiągnięcia jako swoje i czerpał duże korzyści finansowe [1, 4, 5].
Naczynie Dewara
Rys. 2. Naczynie Dewara

Przeprowadził eksperymenty na strumieniu wodorze sprężanym pod wysokim ciśnieniem. Dzięki efektowi Joule-Thomsona otrzymał bardzo niskie temperatury, a pozytywne wyniki pozwoliły zbudować duże urządzenia chłodzące. Dzięki temu wynalazkowi udało mu się w 1898 roku otrzymać ciekły wodór [4, 6]. W 1889 roku razem z Sir Frederick’iem Abel’em wynalazł kordyt – bezdymny proch [5, 7]. Wodór zestalił w 1899 r. Postanowił skroplić hel. Dewar przegrał ten wyścig z Heike Onnes Kamerlingh. James Dewar był nominowany kilka razy do Nagrody Nobla, ale nigdy jej nie otrzymał [4, 6]. W 1904 roku nadano mu tytuł szlachecki. W 1905 r. zauważył, że węgiel drzewny może pomóc wytworzyć wysoką próżnię [5, 7].
Naukowiec kontynuował swoje prace badawcze nad właściwościami pierwiastków w niskich temperaturach, a konkretnie w kalorymetrii niskotemperaturowej. W wyniku wybuchu I wojny światowej wiele laboratoriów straciło pracowników, którzy zostali wysłani do działań wojennych. Po wojnie Dewar nie był już zainteresowany ponownym uruchomieniu poprzednich prac naukowych [4]. Zmarł 27 marca 1923 roku w Londynie [1, 7].
Grobowiec Dewara
Rys. 3. Grobowiec Dewara z jego prochami

Najważniejsze osiągnięcia:
– Doctor honoris causa/ Doktor prawa (ang. LL. D.) na czterech szkockich uczelniach wyższych: Uniwersytet Świętego Andrzeja, Uniwersytet w Glasgow, Uniwersytet w Aberdeen i Uniwersytet Edynburski.
– Członek Towarzystwa Królewskiego w Edynburgu (1873).
– Członek Towarzystwa Królewskiego w Londynie (1877).
– Doctor of Science (D. Sc.) na Uniwersytecie w Victorii, Uniwersytecie w Dublinie, Uniwersytecie Londyńskim, Uniwersytecie w Brukseli i Uniwersytecie w Oslo.
– Honorowy doktor Uniwersytetu we Fryburgu (1911).
– Nagroda Gunning Victoria Jubilee od Towarzystwa Królewskiego w Edynburgu (1893).
– Medal Rumforda od Towarzystwa Królewskiego (1894)
– Medal Lavoisiera od Akademii Francuskiej
– Nagroda Queen Victoria’s Diamond Jubilee (1897).
– Złoty Medal Hodgkinsa od Instytutu Smithsona (1899).
– Tytuł szlachecki (1904).
– Honorowy członek Duńskiej, Amerykańskiej i Belgijskiej Akademii Nauk
– Albert Medal od Księcia Walii i Królewskiego Towarzystwa Wspierania Sztuki, Przedsiębiorczości i Handlu (1899)
– Copley Medal od Towarzystwa Królewskiego (1916).
– Srebrny Medal od Chemical Industries Association (1918).
– Medal Franklina od Franklin Institute (1919).

Bibliografia:

[1] http://chemistry.about.com/od/famouschemists/p/james-dewar-bio.htm
[2] Venn, J.; Venn, J. A., eds. (1922–1958). „Dewar, James”. Alumni Cantabrigienses (10 vols) (online ed.). Cambridge University Press.
[3] Proceedings of the Royal Society, 1867, vol. 6, p. 82
[4] http://www.chemistryexplained.com/Co-Di/Dewar-James.html
[5] http://inventors.about.com/library/inventors/blthermos.htm
[6] Enss Ch., Hunklinger S.: Low-temperature Physics, Heidelberg, Springer-Verlag, 2005
[7] http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160428/Sir-James-Dewar

The Feynman Series jest to krótka seria filmowa stworzona przez Reida Gower’a. Po doświadczeniach z innym cyklem popularnonaukowym – Sagan Series, postanowił stworzyć coś nowego przedstawiającego jaką siłę i piękno ma w sobie nauka. Wykorzystał w tym celu wypowiedzi amerykańskiego fizyka teoretyka Richarda Feynman’a (noblisty z 1965 roku).
Richard Feynman
Richard Feynman (1918-1988)

Beauty (pol. Piękno) – odcinek ma za zadanie uzmysłowić, że naukowcy są w stanie w pełni docenić piękno natury, a czasami wręcz dostrzegają więcej, niż „zwykły” człowiek. Feynman wyjaśnia, kim na prawdę jest naukowiec i jakimi wartościami się kieruje.

Honours (pol. Zaszczyty) – odcinek ukazuje, że tytuły i zaszczyty nie mają sensu i tylko niszczą jedność. Sam Feynman neguje siłę swojej nagrody Nobla. Wskazuje na prawdziwą zapłatę za swoją pracę.

Curiosity (pol. Ciekawość) – Feynman stara się ukazać, że nasza ciekawość i dążenie do prawdy giną w natłoku nieważnych informacji i poprzez głód do miałkiej sensacji. Dokonuje też filozoficznej analizy prostoty mechanizmów rządzących całym Wszechświatem.

The Key to Science (pol. Klucz do Nauki) – odcinek, w którym dodatkowo wypowiada się młodsza siostra noblisty – Joan Feynman. Jest to zachwyt i manifest nad pięknem oraz potęgą Wszechświata.

Hel – podstawy

hel

Hel to pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 2, gaz szlachetny, ostatni skroplony tzw. gaz trwały. Jest po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym w widzialnym Wszechświecie. Jego atom jest najmniejszy spośród wszystkich znanych pierwiastków. Hel jest złożony z dwóch elektronów związanych siłami elektromagnetycznymi do jądra zawierającego dwa protony wraz z neutronami w ilości zależnej od izotopu.

W 1868 roku dowody na istnienie helu pierwszy dostarczył francuski uczony Pierre Jules César Janssen (1824-1907). Dokonał tego analizując widmo spektroskopowe korony słonecznej podczas całkowitego zaćmienia Słońca (18 sierpnia 1868 r.). Na widmie pojawił się żółtawy prążek długości fali 587,6 nm. Niemożliwe było przyporządkowanie tej analizy żadnemu ówcześnie znanemu pierwiastkowi [1].

widmo_hel

Rys. 1. Widmo emisyjne helu [2]

Równolegle angielski naukowiec Sir Joseph Norman Lockyer (1836-1920) dokonał podobnych obserwacji. Lockyer i angielski chemik Edward Frankland nadali nowemu pierwiastkowi nazwę helium od greckiego boga Słońca – Heliosa [3, 4].

W 1895 roku niezależnie Sir William Ramsay (1852-1916) [6-8] i Abraham Langlet (1868-1936), Per Teodor Cleve (1840-1905) [9, 10] odkryli hel na Ziemii (do tego momentu uważano, że hel występuje tylko na Słońcu). Został on wyizolowany z klewitu (radioaktywna ruda uranowa, dwutlenek uranu).
William_Ramsay_working

Rys. 2. Sir William Ramsay – odkrywca helu na Ziemi [5]

W temperaturze pokojowej hel jest lekkim, obojętnym gazem. Jest bezwonny, bezbarwny i bez smaku. Na Ziemi występują dwa stabilne izotopy: hel-3 i hel-4. Pozostałymi niestabilnymi izotopami są hel-2, hel-5, hel-6, hel-7, hel-8, hel-9 i hel-10. Gaz stopniowo uchodzi do przestrzeni kosmicznej. Początkowo większość helu-4 była otrzymywana z minerałów radioaktywnych [11]. Obecnie głównie otrzymuje się go z helonośnych złóż gazu ziemnego w procesie niskotemperaturowego skraplania; w wyniku którego następuje wydzielenie z cieczy składającej się głównie z węglowodorów strumienia gazowego helu surowego. Hel surowy jest oczyszczany. Tradycyjna metoda to oczyszczanie w instalacjach kriogenicznych, gdzie hel jest sprężany i schładzany do momentu kondensacji większości zanieczyszczeń, a następnie przepuszczany przez złoża węgla aktywowanego [11, 12]. Głównymi wydobywcami helu są Stany Zjednoczone Ameryki, Katar, Rosja i Polska [12, 13].

[1] P. J. C. Janssen, C. R. Acad. Sci. Paris 67, 494 (1868)
[2] http://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Helium_spectra.jpg
[3] J. N. Lockyer, C. R. Acad. Sci. Paris 67, 836 (1868)
[4] Sir Norman Lockyer – discovery of the element that he named helium, Balloon Professional Magazine (2009)
[5] http://en.wikipedia.org/wiki/File:William_Ramsay_working.jpg
[6] W. Ramsay: On a Gas Showing the Spectrum of Helium, the Reputed Cause of D3 , One of the Lines in the Coronal Spectrum. Preliminary Note, Proceedings of the Royal Society of London 58 65-67 (1895)
[7] W. Ramsay: Helium, a Gaseous Constituent of Certain Minerals. Part I, Proceedings of the Royal Society of London 58 80–89 (1895)
[8] W. Ramsay: Helium, a Gaseous Constituent of Certain Minerals. Part II, Proceedings of the Royal Society of London 59 325–330 (1895)
[9] N. A. Langlet: Das Atomgewicht des Heliums. Zeitschrift für anorganische Chemie 10 (1) 289–292 (1895)
[10] P. T. Cleve, C. R. Acad. Sci. Paris 120, 843 (1905)
[11] Enss Ch., Hunklinger S.: Low-temperature Physics, Heidelberg, Springer-Verlag, 2005
[12] http://www.odolanow.pgnig.pl/odolanow/produkty/ghe
[13] Pobell F.: Matter and methods at low temperatures, Heidelberg, Springer-Verlag, 1992

Heike Kamerlingh Onnes

Kamerlingh_portret
Rys. 1. Portret Heike Kamerlingh Onnes’a (1853-1926)

Heike Kamerlingh Onnes urodził się 26 września 1853 roku w holenderskim mieście Groningen [1-3]. Jego ojciec Harm Kamerlingh Onnes był właścicielem cegielni [2, 3], a matka Anna Gerdina Coers córką architekta [2]. Po wyjeździe do Niemiec kontuował naukę. W 1871 roku po ukończonych rozpoczął studia fizyki i chemii na Uniwersytecie w Heidelbergu [3]. W tym okresie otrzymał nagrodę w konkursie ogłoszonym przez Uniwersytet w Utrechcie (Złoty Medal) [2]. Rok później podobna sztuka udała mu się na Uniwersytecie w Groningen (drugie miejsce). Praca naukowa w Heidelbergu umożliwiła mu współpracę z takimi osobistościami jak Gustav Kirchhoff i Robert Wilhelm Bunsen [1]. W roku 1873 wrócił do Holandii i rozpoczął intensywne pracę nad swoją rozprawą doktorską (Uniwersytet w Groningen). Zaproponował w niej nowe teoretyczne i doświadczalne dowody na ruch obrotowy Ziemi. W 1879 roku uzyskał tytuł naukowy doktora (za rozprawę dotyczącą wahadła Foucaulta) [2, 3]. W latach 1878-1882 wykładał na Politechnice w Delft [1]. W 1881 roku opublikował pracę dotyczącą ogólnej teorii cieczy [2, 4]. Będąc pod wpływem prac Johannesa van der Waalsa i Hendrika Antoona Lorentza ułożył równania opisujące stany materii i zbadał ogólne właściwości termodynamiczne cieczy i gazów w szerokim zakresie ciśnień i temperatur. Od 1882 do 1923 roku pracował jako profesor fizyki doświadczalnej na Uniwersytecie w Lejdzie [1, 2]. W 1894 roku założył laboratorium kriogeniczne. Od 1895 roku skoncentrował się na doskonaleniu technik eksperymentalnych w badania metali i płynów w niskich temperaturach [1]. Z pomocą swojego brata (ówczesnego dyrektora Wydziału Zagranicznych Stosunków Handlowych w Amsterdamie) sprowadził do laboratorium duże pokłady minerału zwanego monacytem. Udało się uzyskać z nich ponad 360 litrów gazowego helu. Wszystkie te przygotowania były związane z wyścigiem dotyczącym skroplenia helu, ostatniego tzw. gazu trwałego. Kulminacją jego wysiłków było uzyskanie ciekłego izotopu helu 4 w dniu 10 lipca 1908 roku [4, 5]. Uzyskując jeszcze niższą temperaturę tego pierwiastka (0,9 K), zbliżył się do granicy zera absolutnego [1].
xxxx
Rys. 2. Od lewej siedzą Paul Ehrenfest, Hendrik Lorentz, Niels Bohr i Heike Kamerlingh Onnes (Laboratorium Kriogeniczne w Lejdzie 1919)

Później jego uczniowie W. H. Keesom i W. J. de Haas prowadzili eksperymenty w tym samym laboratorium. Osiągnęli jeszcze niższe temperatury. Doniosłym odkryciem Kamerlingha Onnesa było stwierdzenie, że niektóre czyste metale (t.j. rtęć, cyna i ołów) nadprzewodzą w bardzo niskich temperaturach. Wyniki badań zostały opublikowane w Proceedings of the Royal Academy of Sciences w Amsterdamie [2, 6].
wykres dla mercury
Rys. 3. Wykres zależności oporu elektrycznego od temperatury dla czystej rtęci uzyskany przez Heike Kamerlingh Onnes’a (1911) [6]

W 1913 roku został uhonorowany Nagrodą Nobla z Fizyki za badanie właściwości substancji w najniższych temperaturach i skroplenie helu [1-5]. Został nazwany „ojcem fizyki niskich temperatur”.
Został członkiem Królewskiej Akademii Nauk w Amsterdamie [2]. Był jednym z założycieli Stowarzyszenia (obecnie Instytutu) International du Froid. Był dowódcą Zakonu Holandia Lion, Order Oranje-Nassau Niderlandów, Orderu św. Olafa Norwegii i Orderu Odrodzenia Polski. Trzymał doktorat honoris causa na Uniwersytecie w Berlinie, został odznaczony Medalem Matteucci, Medalu Rumforda, Baumgarten Preis i Medalu Franklina. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Moskwie i Akademii Nauk w Kopenhadze, Uppsala, Turynie, Wiedniu, Getyndze i Halle [2].
Poza pracą naukową jego pasją było życie rodzinne i pomoc ludziom, którzy jej potrzebowali. Mimo, że jego praca była także hobby, był daleki od bycia pompatyczny uczonym. Jego filantropia mocno uaktywniła się w czasie i po I wojnie światowej. Bardzo chciał zniszczyć różnice w powojennym świecie naukowców i wspomóc głodujące dzieci w krajach cierpiących na niedobór żywności. W 1887 ożenił się z Marią Adriana Wilhelmina Elisabeth Bijleveld, która zawsze wspierała męża we wszystkich jego działaniach. Mieli jednego syna, Alberta który stał się wysokim rangą urzędnikiem w Hadze [2].

Heike Kamerlingh Onnes po krótkiej chorobie, zmarł w Lejdzie w dniu 21 lutego 1926 roku [2].

Bibliografia:
[1] http://www.britannica.com/EBchecked/topic/310587/Heike-Kamerlingh-Onnes
[2] http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1913/onnes-bio.html
[3] http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/pioneers/onnes.html
[4] Pobell F.: Matter and methods at low temperatures, Heidelberg, Springer-Verlag, 1992
[5] Enss Ch., Hunklinger S.: Low-temperature Physics, Heidelberg, Springer-Verlag, 2005
[6] Kamerlingh Onnes H. „On the sudden rate at which the resistance of mercury disappears”, Communications from the Physical Laboratory at the University of Leiden No 124g (1911)