James Dewar

James_Dewar
Rys. 1. Sir James Dewar (1842-1923)

James Dewar urodził się w Kincardine w 1842 roku jako najmłodszy z sześciu chłopców. Jego rodzice zmarli, gdy miał 15 lat. Ukończył Akademię Dollar i Uniwersytet Edynburski. Został asystentem Lyon Playfaira. Pobierał, również nauki od Friedrich August Kekulé von Stradonitza [1].
W 1875 Dewar został profesorem na Uniwersytecie Cambridge [2]. W 1867 roku opisał strukturę benzenu. Jak później miało się okazać, nie był to opis dokładnie reprezentująca benzen. Z tego powodu substancja nazywana jest benzenem Dewara [3]. Pierwsze publikacje naukowca dotyczyły szerokiego zakresu badań. Zajmował się własnościami wodoru, badaniami w wysokich temperaturach, fizyką Słońca oraz elektrofotometrią. W 1877 mianowano go profesorem chemii na Królewskim Instytucie Wielkiej Brytanii [4, 5].
We współpracy z profesorem McKendrick’iem badał fizjologię oka poddanego działaniu światła. Razem ze swoim kolegą z uniwersytetu – Liveing’iem, wykonał serię badań spektroskopowych przeprowadzonych na poszczególnych skroplonych składnikach powietrza. Następnie dołączył do zespołu profesora Fleming’a i zajął się badaniem własności elektrycznych substancji w niskich temperaturach [4, 5].
Najbardziej znany jest ze względu na badania nad skraplaniem gazów trwałych i określania własności materiałów w temperaturach bliskim absolutnego zera. Jego zainteresowanie w tej gałęzi fizyki i chemii sięga co najmniej do 1874 roku, kiedy przedstawił pracę o „Ciepło właściwe skroplonych gazów”. Sześć lat później opisał badania Zygmunta Wróblewskiego i Karola Olszewskiego, zilustrował po raz pierwszy skraplanie tlenu i powietrza. Wkrótce potem zbudował urządzenie, z której skroplony gaz może być odprowadzany przez zawór do stosowania jako środek chłodzący. Udało mu się otrzymać tlen w stanie stałym [4]. W 1891 roku zaprojektował i zbudował aparaturę, którą otrzymywał ciekły tlenu w ilościach przemysłowych, a pod koniec tego roku wykazał, że zarówno ciekły tlen i ciekły ozonu są silnie przyciągane przez magnes. W 1892 roku wykorzystał próżniowy płaszcz w naczyniach do przechowywania ciekłych gazów (dzisiaj znane jako naczynie Dewara lub dewar). Najczęściej wykorzystywanym typem tego wynalazku jest termos. Ju pierwsze konstrukcje były bardzo skuteczne. James Dewar nie opatentował swoje wynalazku, dlatego korporacja Thermos wykorzystała jego osiągnięcia jako swoje i czerpał duże korzyści finansowe [1, 4, 5].
Naczynie Dewara
Rys. 2. Naczynie Dewara

Przeprowadził eksperymenty na strumieniu wodorze sprężanym pod wysokim ciśnieniem. Dzięki efektowi Joule-Thomsona otrzymał bardzo niskie temperatury, a pozytywne wyniki pozwoliły zbudować duże urządzenia chłodzące. Dzięki temu wynalazkowi udało mu się w 1898 roku otrzymać ciekły wodór [4, 6]. W 1889 roku razem z Sir Frederick’iem Abel’em wynalazł kordyt – bezdymny proch [5, 7]. Wodór zestalił w 1899 r. Postanowił skroplić hel. Dewar przegrał ten wyścig z Heike Onnes Kamerlingh. James Dewar był nominowany kilka razy do Nagrody Nobla, ale nigdy jej nie otrzymał [4, 6]. W 1904 roku nadano mu tytuł szlachecki. W 1905 r. zauważył, że węgiel drzewny może pomóc wytworzyć wysoką próżnię [5, 7].
Naukowiec kontynuował swoje prace badawcze nad właściwościami pierwiastków w niskich temperaturach, a konkretnie w kalorymetrii niskotemperaturowej. W wyniku wybuchu I wojny światowej wiele laboratoriów straciło pracowników, którzy zostali wysłani do działań wojennych. Po wojnie Dewar nie był już zainteresowany ponownym uruchomieniu poprzednich prac naukowych [4]. Zmarł 27 marca 1923 roku w Londynie [1, 7].
Grobowiec Dewara
Rys. 3. Grobowiec Dewara z jego prochami

Najważniejsze osiągnięcia:
– Doctor honoris causa/ Doktor prawa (ang. LL. D.) na czterech szkockich uczelniach wyższych: Uniwersytet Świętego Andrzeja, Uniwersytet w Glasgow, Uniwersytet w Aberdeen i Uniwersytet Edynburski.
– Członek Towarzystwa Królewskiego w Edynburgu (1873).
– Członek Towarzystwa Królewskiego w Londynie (1877).
– Doctor of Science (D. Sc.) na Uniwersytecie w Victorii, Uniwersytecie w Dublinie, Uniwersytecie Londyńskim, Uniwersytecie w Brukseli i Uniwersytecie w Oslo.
– Honorowy doktor Uniwersytetu we Fryburgu (1911).
– Nagroda Gunning Victoria Jubilee od Towarzystwa Królewskiego w Edynburgu (1893).
– Medal Rumforda od Towarzystwa Królewskiego (1894)
– Medal Lavoisiera od Akademii Francuskiej
– Nagroda Queen Victoria’s Diamond Jubilee (1897).
– Złoty Medal Hodgkinsa od Instytutu Smithsona (1899).
– Tytuł szlachecki (1904).
– Honorowy członek Duńskiej, Amerykańskiej i Belgijskiej Akademii Nauk
– Albert Medal od Księcia Walii i Królewskiego Towarzystwa Wspierania Sztuki, Przedsiębiorczości i Handlu (1899)
– Copley Medal od Towarzystwa Królewskiego (1916).
– Srebrny Medal od Chemical Industries Association (1918).
– Medal Franklina od Franklin Institute (1919).

Bibliografia:

[1] http://chemistry.about.com/od/famouschemists/p/james-dewar-bio.htm
[2] Venn, J.; Venn, J. A., eds. (1922–1958). „Dewar, James”. Alumni Cantabrigienses (10 vols) (online ed.). Cambridge University Press.
[3] Proceedings of the Royal Society, 1867, vol. 6, p. 82
[4] http://www.chemistryexplained.com/Co-Di/Dewar-James.html
[5] http://inventors.about.com/library/inventors/blthermos.htm
[6] Enss Ch., Hunklinger S.: Low-temperature Physics, Heidelberg, Springer-Verlag, 2005
[7] http://www.britannica.com/EBchecked/topic/160428/Sir-James-Dewar

Be Sociable, Share!
  • Twitter
  • Facebook
  • email