Powrót na stronę jednorożców
Powrót na stronę główną Harpiuna



Kilka słów o jednorożcach


Jednorożec, jak wiadomo, jest zwierzęciem mitycznym, które następnie przeszło do heraldyki. Według wyobrażenia kanonicznego wygląda on jak siwy koń z umieszczonym na środku czoła długim na ponad metr prostym rogiem o spiralnym wzorze. Róg ten ma wiele bardzo cennych magicznych właściwości, przez co był niezmiernie cenny.

Skąd wzięło się to wyobrażenie? Może przybyło z Afryki, Indii lub Chin jako wyidealizowana forma większego krewniaka konia, faktycznie posiadającego róg na czole, czyli nosorożca? A może był produktem wyobraźni żeglarzy, kupców lub odkrywców? Czy też połączeniem tych elementów? Czy można to dziś stwierdzić z całą pewnością?

Pewne jest jedno: w średniowieczu jako rogi jednorożca sprzedawano kieł narwala, rzadko dziś spotykanego gatunku delfina, który jako jedyny z waleni posiada bardzo długi ząb sterczący z pyska na zewnątrz. W XVI wieku w Niemczech został nawet wykonany model jednorożca. Jako jego podstawę twórca wykorzystał szkielet zwykłego konia, któremu do czoła przymocował właśnie ząb narwala. Istniały nawet opisy sposobu polowania na jednorożce. Sam pomysł był bardzo ciekawy: należało zdobyć trochę moczu samicy w okresie rui, naczynie z tym moczem załadować na statek, wypłynąć na morze i gdy wiatr powieje w stronę lądu, otworzyć naczynie. Gdy ogier zwęszył ten zapach, rzucał się do morza, by dopaść samicy. Wtedy należało powoli odpływać od brzegu, a gdy ogier osłabł, wymęczony długim pływaniem w zimnej wodzie, można go było upolować. Oczywiście występował tu tylko jeden drobny problem; najpierw trzeba było znaleźć stado jednorożców...

Jakkolwiek by nie było, jednorożce na pewno zagnieździły się w heraldyce, zaś w ostatnich czasach stały się również bardzo pospolite w fantasy. Bez trudu można wymienić kilka powieści z jednorożcem w tytule: "Na tropach jednorożca" Resnicka czy "Ostatni jednorożec" i "Sonata jednorożców" Beagle'a, "Wariant jednorożca" Zelaznego, przy czym nie są to jedyne tytuły. Oprócz tego występują w wielu utworach, noszących tytuły z nimi nie związane (np. "Pani jeziora" Sapkowskiego). Jakie są ich magiczne atrybuty? W większości mitów jednorożce są w pewien sposób powiązane z dziewicami, przychodzą na ich wezwanie i są gotowe im im służyć, w fantasy natomiast głównie wykorzystywana jest ich zdolność do przekraczania granic pomiędzy światami. Tak na przykład wykorzystali je Resnick i Sapkowski oraz Roger Zelazny. Różnie też rozmaici autorzy podchodzą do problemu ich inteligencji. Niektórzy traktują je jak zwykłe zwierzęta obdarzone pewnymi magicznymi zdolnościami, inni zaś przyznają im prócz magii intelekt równy ludzkiemu. Jednak bez względu na podejście do tej sprawy, jednorożce uznawane są za stworzenia przyjazne ludziom lub neutralne dla nich, praktycznie nigdy nie są wrogie. Magia jednorożców jest potężna, są to istoty dobre, unieszkodliwiające niszczycielskie czary niektórych magicznych stworzeń, na przykład bazyliszków. Jednorożce są zmiennokształtne, mogą zmieniać się w ludzi, niekiedy też przyjmować inne postacie, czasem tylko jedną dodatkową oprócz własnej i ludzkiej, czasem dowolnie.


   





M. Resnick - "Na tropach jednorożca"
Najlepsza znana mi powieść Resnicka. W późny, przedświąteczny wieczór do pechowego prywatnego detektywa, wystawionego właśnie przez wspólnika gangsterom, przychodzi elf i zleca mu zadanie... odnalezienia zaginionego jednorożca. Oczywiście nie w zwyczajnym Nowym Jorku, ale w drugim, znajdującym się w równoległym, magicznym świecie, w którym istnieją i działają demony, duchy, gnomy, ludzie jaszczurki, ludzie koty i wiele innych egzotycznych stworzeń. Przy tym zagadka musi zostać rozwiązana do świtu...

P. S. Beagle - "Ostatni jednorożec"
W tej powieści jednorożce są magicznymi stworzeniami, nieśmiertelnymi, żyjącymi wiecznie, o ile nie zostaną zabite, jednak nie posiadające praktycznie uczuć. Ich moc jest ogromna. W lesie, w którym żyje jednorożec, trwa wieczna wiosna, ludzie nie mogą upolować żadnego zwierzęcia. I oto mieszkający w tym lesie jednorożec dowiaduje się, że jest ostatnim pozostałym na świecie przedstawicielem swojego gatunku. Potem szalony motyl powiadamia go, że jednorożce zostały wygnane ze świata przez Czerwonego Byka. Zaskoczony tą wieścią, wyrusza na poszukiwanie współplemieńców, spotykając po drodze całą gamę postaci: czarowników, bohaterów, zbójów, łotrów, a także zwyczajnych ludzi, a gdy wreszcie kończy swe poszukiwania, okazuje się, że znalazł, a właściwie znalazła, o wiele więcej, niż szukała. Na podstawie tej powieści został zrobiony film animowany z pięknymi, nastrojowymi piosenkami.

P. S. Beagle - "Sonata jednorożców"
Tutaj autor przedstawia jednorożce nieco inaczej. Zamieszkują one tajemniczą, magiczną krainę, z której mogą przechodzić do świata ludzi, a także przyjmować ludzką postać. W ludzkiej postaci róg zmienia się w instrument muzyczny, który jednorożec nosi przy sobie. W pewnych specyficznych warunkach tę granicę mogą też przekraczać ludzie. Jednak nawet magiczne krainy nie są wolne od problemów i konfliktów...

R. Żelazny - "Wariant jednorożca"
To dłuższe opowiadanie opublikowane w „Fenixie". Opiera się ono na pomyśle zastępowania tępionych przez człowieka zwierzęczych gatunków gatunkami pochodzącymi z krainy czarów. Tak więc na miejsce gołębia wędrownego przybywa Wielka Stopa, na miejsce wirusa ospy sfinksy itd. Jednak taka niszczycielska działalność musi obrócić się przeciwko człowiekowi i jego też doprowadzić do zguby. I przedstawiciel gatunku, który przyjdzie na miejsce człowieka chce coś zrobić...


Marian Wierzchoń




Zagadkowy   Plotkarski   Przewrotny   Literacki   Tematyczny   Galeria   Redakcja