Łyszczyki

Łyszczyki są uwodnionymi glinokrzemianami potasu oraz kationów dwu- i trójwartościowych: glinu, magnezu, żelaza i innych. Tworzenie się tych minerałów wymaga obecności pary wodnej, dlatego występują one głównie w skałach głębinowych, natomiast brak ich wśród składników krystalizujących z law w warunkach wulkanicznych. Łyszczyki występują powszechnie w wielu skałach. Należą do głównych minerałów skał magmowych, są ważnymi składnikami skał metamorficznych i często występują w skałach osadowych. Minerały należące do tej grupy są pospolite w wielu zwietrzelinach, gdzie zwracają na siebie uwagę charakterystycznym blaszkowatym kształtem i połyskliwością (tzw. kocie złoto). Blaszki łyszczyków wykazują doskonałą łupliwość i sprężystość. Wszystkie łyszczyki posiadają budowę trójwarstwową. Najistotniejszą rolę wśród łyszczyków odgrywają:

WYSTĘPOWANIE

Muskowit (KAl₂[(OH,F)₂AlSi₃O₁₀]) jest pospolitym minerałem skałotwórczym. Występuje w skałach magmowych i metamorficznych. Znany jest także ze skał osadowych, gdzie występuje jako składnik allogeniczny, w postaci drobnych łusek i blaszek. W skałach magmowych pojawia się głównie w dwumikowych granitach i granodiorytach. W skałach wulkanicznych jest nieobecny. W utworach pegmatytowych kryształy muskowitu osiągają niekiedy znaczne rozmiary, tworząc złoża o znaczeniu gospodarczym. Muskowit jest również pospolitym składnikiem skał metamorficznych, głównie łupków łyszczykowych (mikowych) oraz gnejsów. Jest on ważnym komponentem materiału glebowego, gdzie występuje w postaci pojedynczych ziarn.

Serycyt (KAl₂[(OH,F)₂AlSi₃O₁₀]) jest mikrokrystaliczną odmianą muskowitu, powstającą głównie wskutek rekrystalizacji.

WYSTĘPOWANIE

Podobnie jak muskowit często pojawia się jako produkt wietrzenia skaleni (głównie plagioklazów). Jest typowym minerałem skał metamorficznych.

WYSTĘPOWANIE

Biotyt (K(Mg,Fe₂₊)₃[(OH,F)₂AlSi₃O₁₀]) jest najbardziej pospolitym minerałem wśród łyszczyków, posiadającym duże znaczenie skałotwórcze. Podobnie jak muskowit występuje głównie w granitach i granodiorytach, znany jest również z ciemnych skał żyłowych. Biotyt powszechnie występuje w niektórych skałach metamorficznych, takich jak łupki łyszczykowe (mikowe) czy gnejsy. W budowie skał osadowych odgrywa znacznie mniejszą rolę niż muskowit , ponieważ charakteryzuje się mniejszą odpornością na wietrzenie chemiczne. Obecność biotytu w glebach zaznacza się jedynie tam, gdzie procesy wietrzenia zachodzą bardzo powoli. Przyjmuje tam postać wydłużonych, blaszkowatych ziarn.

Flogopit (KMg₃(OH, F)₂AlSi₃O₁₀) jest miką więc ma pokrój blaszkowy, jest giętki i sprężysty. Jest podobny do biotytu ale jest od niego jaśniejszy. Często zawiera igiełkowe wrostki rutylu.

WYSTĘPOWANIE

Flogopit występuje w różnych skałach magmowych i metamorficznych. Powstaje także w wyniku procesów hydrotermalnych i metasomatycznych. Występuje w utworach pneumatolitycznych i pegmatytach. W Polsce występuje w skałach na Dolnym Śląsku. Szczególnie w plutonie Strzelina, w Górach Izerskich, Górach Złotych i w Masywie Śnieżnika.

Lepidolit (K(Li,Al)₃[(OH,F)₂|AlSi₃O₁₀] lub KLi_1,5Al_1,5[AlSi₃O₁₀](F,OH)₂) jest bogatą w lit odmianą łyszczyków. Charakteryzuje się typową dla mik budową trójwarstwową oraz delikatnym, łuskowatym lub blaszkowatym wykształceniem.

WYSTĘPOWANIE

Lepidolit jest minerałem rzadkim w porównaniu do muskowitu czy biotytu. Powstaje niemal wyłącznie w procesach pneumatolitycznych i hydrotermalnych stadium końcowej krystalizacji magmy granitowej. Jest charakterystycznym składnikiem silnie dyferencjowanych pegmatytów litowych (granitowych), gdzie współwystępuje z innymi minerałami litu (np. spodumenem, petalitem, cymatolitem) oraz z kolorowymi odmianami turmalinu (elbaitem), muskowitem, albitem i kwarcem. W Polsce lepidolit spotykany jest jako minerał rzadki w pegmatytach sudeckich na Dolnym Śląsku (m.in. w rejonie Piławy Górnej oraz w Masywie Strzegom-Sobótka). Stanowi ważne źródło litu oraz rubidu i cezu.