Plagioklazy - Tomasz Bartuś

Plagioklazy są glinokrzemianami sodu i wapnia. Tworzą one szereg izomorficzny albit-anortyt (Fig. 1). Albit jest glinokrzemianem sodu, zaś anortyt glinokrzemianem wapnia. Ogniwa pośrednie szeregu izomorficznego plagioklazów stanowią mieszaninę albitu i anortytu, o różnej zawartości tych minerałów:

albit może zawierać 0-10% anortytu,
oligoklaz może zawierać 10-30% anortytu ,
andezyn może zawierać 30-50% anortytu,
labrador może zawierać 50-70% anortytu,
bytownit może zawierać 70-90% anortytu,
anortyt może zawierać 90-100% anortytu.

Fig. 1. Trójkąt klasyfikacyjny skaleni; plagioklazy tworzą szereg izomorficzny skaleni Na-Ca; na podstawie Greenwood & Earnshaw (1998)

Plagioklazy zasobne w albit zwyczajowo określane są jako kwaśne, zaś zasobne w anortyt jako zasadowe.

ALBIT - ANORTYT

Andezyt — Fig. 3. Jasne plagioklazy typu oligoklaz-andezyn(?); czarne, długosłupowe hornblendy oraz czarne, krótkosłupowe augity w andezycie; Góra Wżar, Kluszkowce (pieniński pas skałkowy)

Labradoryt — Fig. 4. Labrador w gabrze (labradorycie), Madagaskar

Anortozyt — Fig. 5. Oliwkowozielone, iryzujące tabliczki plagioklazów wapniowych - anortytów i pomiędzy nimi drobniejsze, czarne tabliczki piroksenów - augity w anortozycie; lokalizacja nieznana

CECHY MAKROSKOPOWE

Postać występowania wszystkie plagioklazy krystalizują w układzie trójskośnym
Pokrój kryształów zwykle grubotabliczkowy
Barwa jasna - biała (glównie u plagioklazów zasobnych w Na), szara, szaro-zielonkawa (głównie u plagioklazów zasobnych w Ca), kremowa, czasem żółta lub brunatna
Połysk szklisty, perłowy
Rysa biała
Twardość 6,0-6,5
Łupliwość doskonała
Gęstość stopniowo zwiększa się od 2,61 g/cm³ (albit) do 2,77 g/cm³ (anortyt)

WYSTĘPOWANIE

Plagioklazy - albit (Na[AlSi₃O₈]) - anortyt (Ca[Al₂Si₂O₈]) występują we wszystkich skałach magmowych z wyjątkiem skał bardzo niedosyconych krzemionką (bazaltoidy, diabazy, skały ultrazasadowe), oraz w skałach metamorficznych (głównie w gnejsach, łupkach kwarcowo-skaleniowych, granulitach). Nieznaczny udział w budowie skał osadowych mają jedynie plagioklazy kwaśne, o większej od plagioklazów zasadowych odporności na wietrzenie. Można je czasami spotkać w szarogłazach oraz arkozach.

Bibliografia

Greenwood N.N., Earnshaw A., 1998. Chemistry of Elements. Wyd. 2. Butterworth-Heinemann, Oxford.
Heinen G., 1998. Nordlinger Ries. Meteoryt, Biuletyn Miłośników Meteorytów, 28(4), 9-12.
Majerowicz A., Wierzchołowski B., 1990. Petrologia skał magmowych. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Ryka W., Maliszewska A., 1982. Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Żaba J., 2003. Ilustrowany słownik minerałów i skał. Videograf II, Katowice.

Powiązane tematy:

geologia geologia ogólna geologia podstawowa geologia dynamiczna mineralogia minerał minerały petrografia skały magmowe plagioklazy skaleń skalenie glinokrzemiany albit anortyt oligoklaz andezyn labrador bytownit