SERPENTYNITY - Tomasz Bartuś

Serpentynity są skałami metamorficznymi powstającymi w niskich stadiach metamorfizmu, w warunkach facji zieleńcowej w wyniku metamorfizmu ultrazasadowych skał magmowych, głównie perydotytów, dunitów, pikrytów, harzburgitów, piroksenitów i innych. Są budowane głównie z minerałów z grupy serpentynu, między innymi antygorytu, chryzotylu, lizardytu) oraz piroksenów.

Fig. 1. Serpentynit z antygorytem (zielonkawe) i reliktami oliwinów (czarne); Szklary, masyw Szklar (Przedgórze Sudetów)

Serpentynit z antygorytem (jasnozielony) i reliktami oliwinów (ciemnozielone), Szklary — Fig. 2. Serpentynit z antygorytem i reliktami oliwinów (ciemnozielone); Szklary, masyw Szklar (Przedgórze Sudetów)

WYSTĘPOWANIE

W warunkach niskiego ciśnienia i temperatury (facia zieleńcowa) ultrazasadowe skały magmowe wchodzące w skład ofiolitów ulegają metamorfizmowi, w wyniku którego przechodzą w skały serpentynitowe. W wyniku ich wietrzenia w warunkach hipergenicznych, zwłaszcza w klimacie ciepłym i wilgotnym, ponad masywami ofiolitowymi tworzą się czapy zwietrzlinowe. W wyniku zachodzących przemian dochodzi wzbogacenia zwietrzeliny w minerały niklu, głównie pimelit i szuchardyt (glinokrzemiany niklu, żelaza i magnezu). Tworzą się hipergeniczne złoża niklonośne. Ich tworzeniu towarzyszy porozcinanie masywów serpentynitowych gęstą siecią żył magnezytowych (Fig. 4, 5) i krzemionkowych, głównie chalcedonowych, opalowych i szlachetnych - chryzoprazowych (Fig. 6).

Fig. 4. Żyłki magnezytowe w zwietrzelinie serpentynitowej; Szklary, masyw Szklar (Przedgórze Sudetów)

Fig. 5. Żyły magnezytowe w masywie serpentynitowym; Szklary, masyw Szklar (Przedgórze Sudetów)

Chryzopraz — Fig. 6. Zgład żyły opalowo-chalcedonowej z czapy wietrzeniowej złoża serpentynitów w Szklarach; wśród minerałów widoczne są seledynowozielonkawy chryzopraz i ciemnomiodowy sard; Szklary, masyw Szklar (Przedgórze Sudetów)

Opal mleczny — Fig. 7. Fragment żyły opalu mlecznego z masywu ofiolitowego Szklar; Szklary, Przedgórze Sudetów

Bibliografia

Bolewski A., Parachoniak W., 1988. Petrografia. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Majerowicz A., Wierzchołowski B., 1990. Petrologia skał magmowych. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Ryka W., Maliszewska A., 1982. Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Żaba J., 2003. Ilustrowany słownik minerałów i skał. Videograf II, Katowice.

Powiązane tematy:

geologia geologia ogólna geologia podstawowa geologia dynamiczna petrografia skała skały ofiolit ofiolity serpentynizacja serpentynit metamorfizm facja zieleńcowa antygoryt chryzotyl magnezyt chryzopraz Szklary