Gabroidy


Tomasz Bartuś



Gabro jest zasadową skałą magmową składająca się głównie z piroksenów oraz plagioklazów (wapniowych) (Fig. 1). Jest skałą melanokratyczną, często o barwie ciemnozielonkawej, czasem z odcieniem fioletowym. Najczęściej ma teksturę grubokrystaliczną i strukturę bezładną. Wśród piroksenów często występuje tu diallag. Ma on charakterystyczny grubotabliczkowy pokrój, ciamnozielonkawą barwę oraz gęstą sieć łupliwości przypominającą blaszki (Fig. 1). Istnieje cały szereg gabr o specyficznym składzie mineralnym, które dzięki niemu mogą występować pod własnymi nazwami, np. garbro zbudowane z piroksenów (najczęściej augitu) i plagioklazów - labradorów nazywamy labradorytem (Fig. 2), gabro zbudowane z piroksenów (najczęściej augitu) i plagioklazów - anortytów - anortozytem (Fig. 3), zaś gabro zbudowane z piroksenów diallagów i plagioklazów - gabrem diallagowym (Fig. 1).

Gabro diallagowe
Fig. 1. Gabro diallagowe izotropowe; Dzikowiec, masyw Nowej Rudy (Sudety)
Labradoryt
Fig. 2. Labrador w gabrze (labradorycie), Madagaskar
Anortozyt
Fig. 3. Anortozyt, widoczne są oliwkowe, iryzujące tabliczki plagioklazów wapniowych - anortytów oraz pomiędzy nimi drobniejsze, czarne tabliczki piroksenów - augity; lokalizacja nieznana

Zarówno plagioklazy jak i pirokseny budujące gabra w warunkach hydrotermalnych ulegają przemianom. Wapniowe plagioklazy w wyniku procesu nazywanego saussurytyzacją przechodzą w nierozpoznawalny gołym okiem agregat mineralny nazywany saussurytem, w którego skład wchodzą plagioklazy sodowe typu albit, kalcyt, chloryt i epidot (Fig. 4). Przemianie towarzyszy odbarwienie skały na kolor jasny. Z kolei pirokseny w wyniku przemian hydrotermalnych zastępowane są przez zielony amfibol uralit. Proces ten nazywany jest uralityzacją.

Zsaussurytyzowane gabro
Fig. 4. Zsaussurytyzowane gabro, widoczne są białe agregaty mineralne saussurytu (albit, kalcyt, chloryt i epidot) oraz zielonkawego piroksenu - uralitu; Dzikowiec, masyw Nowej Rudy (Sudety)

Występowanie

Występowanie gabr jest związane z ofiolitami, t.j. sekwencjami skał magmowych (obojętnych bądź zasadowych) budujących skorupę oceaniczną i często w różnym stopniu przeobrażonych, przykrytych przez osady oceaniczne (głównie silikoklastyczne). Po ultrazasadowych perydotytach i dunitach tworzących najniższą część typowo wykształconych sekwencji ofiolitowych, gabra budują drugi ich człon. Ze względu na brak prawidłowości w ułożeniu minerałów budujących te skały często nazywa się je gabrami izotropowymi w odróżnieniu od tzw. kumulatów (Fig. 5), powstających w dennych częściach komór magmowych na skutek procesu krystalizacji, dyferencjacji magmowej i grawitacyjnego opadania na dno wykrystalizowanych minerałów, które tworzą charakterystyczne struktury przypominające warstwowania. W Polsce najbardziej znanymi ofiolitami, w których występują skały gabrowe są położone na przedpolu Sudetów, w otoczeniu kry sowiogórskiej masywy: Ślęży, Braszowic-Brzeźnicy, Szklar oraz Nowej Rudy.

Kumulat gabrowy
Fig. 5. Kumulat gabrowy, widoczne jest ułożenie warstewkowe tabliczek białych plagioklazów (wg informacji ustnej - anortytów); kamieniołom gabr pod Špičákiem, Deštné v Orlických horách, Góry Orlickie (Sudety, Czechy)

Bibliografia

Majerowicz A., Wierzchołowski B., 1990. Petrologia skał magmowych. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Ryka W., Maliszewska A., 1982. Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa
Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 1 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 2 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 3
 
 

Materiały wstępne

 
 
 
 
 
 
Tabela geochronologiczna (upr.) b/w
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) basic colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) full colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna
 
 
 

Skały magmowe

 
 
Klasyfikacja skał magmowych
 
dokument pdf
Skały magmowe (prezentacja)
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Krzemiany_wyspowe (oliwiny, granaty, topaz)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały plutoniczne:
 
 
 
 
Granitoidy (granit, granodioryt, tonalit)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały wulkaniczne:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały żyłowe:
 
 
 
 
Aplity, lamprofiry
 
 
 
 
..

Skały osadowe

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Minerały skał osadowych
 
 
 
 
 
Skały okruchowe
 
 
 
 
 
 
 
Struktury sedymentacyjne skał okruchowych - prezentacja
 
Skały węglanowe
 
Wapienie (wstęp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały krzemionkowe
 
Martwice krzemionkowe i gejzeryty
 
 
Rogowce (radiolaryty, gezy, spongiolity)
 
 
Opoki
 
 
 
 
 
 
Ewaporaty
 
 
 
 
Skały alitowe, fosforanowe
 
 
 

Skały metamorficzne

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
epidot
 
 
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - materiały do ćwiczeń
 
dokument pdf
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - prezentacja
 
 
dokument pdf
Produkty metamorfizmu regionalnego
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty ultrametamorfizmu
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu termicznego
 
 
Skarny
 
 
Hornfelsy
 
 
 
 
Produkty dynamometamorfizmu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu impaktytowego
 
 
 
 
 
 
Materiały do ćwiczeń cz. II
 
dokument pdf
Prezentacja Metamorfizm II
 
dokument pdf

Wyniki kolokwium

 
 
kolokwium ze skał OSADOWYCH (22.01.2018)
 
Wszystkie