Minerały główne skał osadowych: minerały węglanowe


Tomasz Bartuś



Węglany są bardzo ważną i liczna grupą minerałów. Często towarzyszą złożom rudnym lub same stanowią źródło ważnych metali. Anion (CO3)- tworzy w węglanach połączenia z kationami metali takich jak magnez, żelazo, wapń, cynk, mangan, ołów, miedź, a niekiedy także z anionami dopełniającymi - (OH)-, (Cl)-. Najważniejszymi przedstawicielami węglanów są: kalcyt, dolomit, syderyt i magnezyt.

KALCYT
CaCO3

CECHY MAKROSKOPOWE:

  • Postać występowania: kalcyt krystalizuje w układzie trygonalnym.
  • Pokrój kryształów: kryształy dobrze wykształcone, nieraz znacznych rozmiarów, odznaczające się bogactwem postaci.
  • Barwa: najczęściej bezbarwny, biały, szary, brunatny lub rozmaicie zabarwiomy przez domieszki chemiczne i mineralne.
  • Połysk: szklisty.
  • Rysa: biała.
  • Twardość: 3,0 - wzorcowa w skali Mohsa.
  • Łupliwość: doskonała.
  • Gęstość: 2,6-2,8 g/cm3.
  • Inne właściwości: silnie burzy z 10% HCl.
Kalcyt - postać sześcianów
Fig. 1. Szpat islandzki - tradycyjna nazwa przezroczystej, wielkokrystalicznej odmiany kalcytu wykształconej w postaci romboedrów (sześcianów); coll. Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki AGH
Kalcyt
Fig. 3. Kalcyt
Kalcyt
Fig. 4. Szczotka kalcytowa
Kalcyt
Fig. 5. Szczotka kalcytowa na marmurze sławniowickim; Sławniowice (metamorfik Sudetów Wschodnich); coll. Katedra Geologii Ogólnej i Geoturystyki AGH, Fot. J. Wrzak

WYSTĘPOWANIE

Kalcyt jest ważnym minerałem skałotwórczym. Tworzy on bardzo urozmaicone formy skupień. Oprócz skupień ziarnistych, zbitych i włóknistych występują formy naciekowe - stalaktyty i stalagmity. Minerał ten jest głównym składnikiem osadowych skał wapiennych, pochodzenia zarówno organicznego jak i chemicznego i detrytycznego. Obecny jest w złożach żyłowych pochodzenia hydrotermalnego. W grupie skał metamorficznych stanowi podstawowy składnik marmurów. W glebach kalcyt odgrywa również bardzo istotną rolę, wpływając na szereg ich właściwości (przede wszystkim przedziwdziała zakwaszaniu gleb, działa również strukturotwórczo). W warunkach klimatu humidowego (charakteryzującego się przewagą opadów nad parowaniem) kalcyt jest łatwo wypłukiwany w głąb profilu glebowego, ze względu na łatwą rozpuszczalność w roztworze kwasu węglowego. W klimacie aridowym (suchy klimat stepów, półpustyń i pustyń) dochodzi do nagromadzenia dużych jego ilości w górnych poziomach profilu glebowego.

DOLOMIT
Ca,Mg(CO3)2

CECHY MAKROSKOPOWE:

  • Postać występowania: dolomit krystalizuje w układzie trygonalnym.
  • Pokrój kryształów: kryształy romboerdyczne.
  • Barwa: biała, szara, żółtawa, brunatna aż do prawie czarnej, w zależności od domieszek.
  • Połysk: szklisty lu perłowy.
  • Rysa: biała.
  • Twardość: 3,5-4,0.
  • Łupliwość: doskonała.
  • Gęstość: 2,85-2,95 g/cm3.
  • Inne właściwości: burzy z 10% HCl po sproszkowaniu lub po podgrzaniu kwasu.

WYSTĘPOWANIE

Dolomit jest solą podwójną MgCO3 ∙ CaCO3, prawie zawsze zawierającą domieszki żelaza, czasem również cynku, niklu i kobaltu. Jest on głównym składnikiem skał o tej samej nazwie tj. dolomitów, a także marmurów dolomitowych (zob. marmury). Znany jest ponadto z żyłowych utworów hydrotermalnych.

SYDERYT
FeCO3

CECHY MAKROSKOPOWE:

  • Postać występowania: syderyt krystalizuje w układzie trygonalnym.
  • Pokrój kryształów: rzadko tworzy kryształy romboerdyczne, niewielkie.
  • Barwa: w stanie świeżym żółtawoszara, w stanie zwietrzałym - brunatna.
  • Połysk: szklisty lub perłowy.
  • Rysa: biaława.
  • Twardość: 3,5-4,5.
  • Łupliwość: doskonała.
  • Gęstość: 3,7-3,9 g/cm3.
  • Inne właściwości: po sproszkowaniu silnie burzy z kwasem solnym.
Sferosyderyt ilasty
Fig. 6. Sferosyderyt ilasty (Karpaty Zewnętrzne)

WYSTĘPOWANIE

Syderyt jest ważną rudą żelaza, o zawartości tego pierwiastka około 48,3%. Występuje w skupieniach drobnokrystalicznych, zbitych. Jest obecny w skałach osadowych, w pęcherzach pogazowych skał wulkanicznych, żyłach pochodzenia hydrotermalnego. Może także tworzyć konkrecje i pokłady w utworach pochodzenia sedymentacyjnego i torfach.

MAGNEZYT
MgCO3

CECHY MAKROSKOPOWE:

  • Postać występowania: magnezyt krystalizuje w układzie trygonalnym.
  • Pokrój kryształów: rzadko tworzy kryształy.
  • Barwa: bywa bezbarwny, biały, czasem brunatny lub czerwonawy, w dależności od domieszek (głównie żelaza).
  • Połysk: szklisty.
  • Rysa: biała.
  • Twardość: 4,0-4,5.
  • Łupliwość: doskonała.
  • Gęstość: 3,0 g/cm3.
  • Inne cechy: po sproszkowaniu silnie burzy z kwasem solnym.
Magnezyt z fragmentami chryzoprazów (Szklary)
Fig. 7. Magnezyt z fragmentami chryzoprazów (masyw Szklar)
Żyłki magnezytowe
Fig. 8. Żyłki magnezytowe w zwietrz. serpentynitowej (masyw Szklar)
Żyły magnezytowe w masywie serpentynitowym
Fig. 9. Żyły magnezytowe w masywie serpentynitowym (masyw Szklar)

WYSTĘPOWANIE

Magnezyt występuje w skałach osadowych, dolomitach, a także w postaci żył w zwietrzałych skałach serpentynitowych. Magnezyt wypalony służy do wyrobu materiałów ogniotrwałych, specjalnych cementów i izolatorów elektrycznych, znajduje również zastosowanie w przemyśle papierniczym.

Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 1 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 2 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 3
 
 

Materiały wstępne

 
 
 
 
 
 
Tabela geochronologiczna (upr.) b/w
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) basic colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) full colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna
 
 
 

Skały magmowe

 
 
Klasyfikacja skał magmowych
 
dokument pdf
Skały magmowe (prezentacja)
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Krzemiany_wyspowe (oliwiny, granaty, topaz)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały plutoniczne:
 
 
 
 
Granitoidy (granit, granodioryt, tonalit)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały wulkaniczne:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały żyłowe:
 
 
 
 
Aplity, lamprofiry
 
 
 
 
..

Skały osadowe

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Minerały skał osadowych
 
 
 
 
 
Skały okruchowe
 
 
 
 
 
 
 
Struktury sedymentacyjne skał okruchowych - prezentacja
 
Skały węglanowe
 
Wapienie (wstęp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały krzemionkowe
 
Martwice krzemionkowe i gejzeryty
 
 
Rogowce (radiolaryty, gezy, spongiolity)
 
 
Opoki
 
 
 
 
 
 
Ewaporaty
 
 
 
 
Skały alitowe, fosforanowe
 
 
 

Skały metamorficzne

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
epidot
 
 
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - materiały do ćwiczeń
 
dokument pdf
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - prezentacja
 
 
dokument pdf
Produkty metamorfizmu regionalnego
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty ultrametamorfizmu
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu termicznego
 
 
Skarny
 
 
Hornfelsy
 
 
 
 
Produkty dynamometamorfizmu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu impaktytowego
 
 
 
 
 
 
Materiały do ćwiczeń cz. II
 
dokument pdf
Prezentacja Metamorfizm II
 
dokument pdf

Wyniki kolokwium

 
 
kolokwium ze skał OSADOWYCH (22.01.2018)
 
Wszystkie