Andezyty


Tomasz Bartuś



Andezyty są skałami subwulkanicznymi lub wylewnymi składem mineralnym odpowiadającymi plutonicznym diorytoidom (Bolewski & Parachoniak 1988; Majerowicz & Wierzchołowski 1990). Z reguły mają barwę szarą bądź szaro-niebieskawą na powierzchni świeżej i szarobrunatną na powierzchni zwietrzałej. Zawsze mają teksturę porfirową. Stuktura może być bezładna bądź kierunkowa z mniej lub bardziej widoczną lineacją mineralną, masywna, zbita. Andezyty są szczególnym przypadkiem porfirów. W afanitowej masie skalnej mamy zanurzone prakryształy (fenokryształy), wśród których dominują: plagioklazy (labrador-andezyn) (objętościowo więcej niż 50%) oraz amfibole i pirokseny. Pojawiają się także skalenie potasowe, ilmenit, apatyt, magnetyt, a w niektórych odmianach kwarc lub oliwin.

Andezyt
Fig. 1. Andezyt; Góra Wżar, Kluszkowce (pieniński pas skałkowy)
Andezyt
Fig. 2. Prakryształy plagioklazów (jasne), amfiboli (czarne minerały o pokroju słupowym) oraz piroksenów (czarne minerały o pokroju krótkosłupowym) w cieście skalnym w andezycie; Góra Wżar, Kluszkowce (pieniński pas skałkowy)

W wyniku oddziaływania roztworów hydrotermalnych andezyty ulegają procesowi propilityzacji (Bolewski & Parachoniak 1988). Polega on na przeobrażeniu plagioklazów w albit, czemu towarzyszy powstanie epidotu (niekiedy wykształconego jako różowy piemontyt). Minerały femiczne zostają zastąpione chlorytem, minerałami z grupy serpentynu, kalcytem, tlenkami żelaza i minerałami tytanu. Mogą się tworzyć także kwarc, aktynolit, zeolity i piryt. Z propilityzacją wiąże się także okruszcowanie skał złotem rodzimym. Z taką sytuacją mamy np. do czynienia w szlachtowskim obszarze eksploatacji kruszców w okolicach Szczawnicy-Zdroju w Pieninach (Bartuś & Kuś 2010).

Występowanie

Występowanie andezytów związane jest ze strefami rowów oceanicznych otaczających kontynenty i ze strefami subdukcji (Andel 2010). Dochodzi w nich do kolizji skorupy oceanicznej zbudowanej ze skał bazaltowych ze skorupą kontynentalną zbudowaną z lżejszych skał granitowych. Cięższe skorupa bazaltowa stromo zagłębia się pod kontynenty i na głębokości 300-700 km dochodzi do jej przetapiania. Miejsca położone ponad strefami destrukcji skorupy oceanicznej nazywane są strefami Benioffa. W wyniku dużych ciśnień spowodowanych głębokością oraz nasuwaniem skorupy oceanicznej pod kontynenty dochodzi do wstrząsów tektonicznych, a ponad strefami Benioffa tworzą się wulkany. W modelu subdukcji typu andyjskiego wulkany tworzą się pod skorupą kontynentalną na lądzie, zaś w modelach subdukcji typu japońskiego i mariańskiego na oceanie tworzy się pas wysp wulkanicznych (Golonka 2022). Odcięte części oceanów położone pomiędzy kontymnentami a łukami wysp wulkanicznych nazywane są morzami marginalnymi albo basenami załukowymi. W wyniku przetapiania skał bazaltowych, asymilacji głębokomorskich osadów oceanicznych oraz fragmentów skał budujących skorupę kontynentalną dochodzi do zmiany składu magmy na bardziej kwaśny od magm bazaltowych stref akrecji. Wulkany łuków wysp wyrzucają lawy andezytowe o składzie pośrednim pomiędzy skałami oceanicznymi a kontynentalnymi.

Odmiany andezytów o strukturze bezładnej są interpretowane jako utworzone w komorach magmowych lub w pokrywach lawowych o małej mobilności. Odmiany o wyraźnej lineacji mineralnej są opisywane jako wypełnienia kominów wulkanicznych lub mobilnych potoków lawowych. Andezyty zawierają minerały femiczne, które mają własności ferromagnetyczne. Znane są miejsca, np. góra Wżar (Wdżar, 766 m n.p.m. na granicy Gorców i Pienin), w których, prawdopodobnie na skutek uderzenia piorunem, doszło do lokalnego przemagensowania skał, które obecnie wykazują niewielkie anomalie magnetyczne.

Bibliografia

Andel (van) T.H., 2010. Nowe spojrzenie na starą planetę. Zmienne oblicze Ziemi. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Bartuś, T., Kuś, T., 2010. An exploitation area of Szlachtowa ore as an element of the future Pieniny Geopark. Geoturystyka, 2(21). Kraków, 35−58. [pdf].
Bolewski A., Parachoniak W., 1988. Petrografia. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Golonka J., 2022. Architektura strefy subdukcji. W: Słomka T. (red.), Geologia. Ziemia i procesy endogeniczne. Akademia Górniczo-Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie, Kraków.
Majerowicz A., Wierzchołowski B., 1990. Petrologia skał magmowych. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Ryka W., Maliszewska A., 1982. Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.
Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 1 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 2 Geostrada Sudecka. Przewodnik geologiczny. Tom 3
 
 

Materiały wstępne

 
 
 
 
 
 
Tabela geochronologiczna (upr.) b/w
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) basic colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna (upr.) full colours
 
dokument pdf
Tabela geochronologiczna
 
 
 

Skały magmowe

 
 
Klasyfikacja skał magmowych
 
dokument pdf
Skały magmowe (prezentacja)
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Krzemiany_wyspowe (oliwiny, granaty, topaz)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały plutoniczne:
 
 
 
 
Granitoidy (granit, granodioryt, tonalit)
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały wulkaniczne:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały żyłowe:
 
 
 
 
Aplity, lamprofiry
 
 
 
 
..

Skały osadowe

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Minerały skał osadowych
 
 
 
 
 
Skały okruchowe
 
 
 
 
 
 
 
Struktury sedymentacyjne skał okruchowych - prezentacja
 
Skały węglanowe
 
Wapienie (wstęp)
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Skały krzemionkowe
 
Martwice krzemionkowe i gejzeryty
 
 
Rogowce (radiolaryty, gezy, spongiolity)
 
 
Opoki
 
 
 
 
 
 
Ewaporaty
 
 
 
 
Skały alitowe, fosforanowe
 
 
 

Skały metamorficzne

 
 
Główne minerały:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
epidot
 
 
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - materiały do ćwiczeń
 
dokument pdf
Wstęp do metamorfizmu, minerały, struktury i tekstury - prezentacja
 
 
dokument pdf
Produkty metamorfizmu regionalnego
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty ultrametamorfizmu
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu termicznego
 
 
Skarny
 
 
Hornfelsy
 
 
 
 
Produkty dynamometamorfizmu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Produkty metamorfizmu impaktytowego
 
 
 
 
 
 
Materiały do ćwiczeń cz. II
 
dokument pdf
Prezentacja Metamorfizm II
 
dokument pdf

Wyniki kolokwium

 
 
kolokwium ze skał OSADOWYCH (22.01.2018)
 
Wszystkie